Valse start vredesoverleg Talibaan

In Afghanistan zijn dit jaar meer burgerdoden gevallen dan vorig jaar. De inzet van de komende vredesonderhandelingen met de Talibaan is hoog.

Guests arrive for the opening ceremony of the new Taliban political office in Doha on June 18, 2013. The office is intended to open dialogue with the international community and Afghan groups for a "peaceful solution" in Afghanistan office spokesman Mohammed Naim told reporters. AFP PHOTO / FAISAL AL-TIMIMI
Guests arrive for the opening ceremony of the new Taliban political office in Doha on June 18, 2013. The office is intended to open dialogue with the international community and Afghan groups for a "peaceful solution" in Afghanistan office spokesman Mohammed Naim told reporters. AFP PHOTO / FAISAL AL-TIMIMI AFP

Het laatste nieuws uit Kabul: president Hamid Karzai is toch bereid deel te nemen aan overleg met de Talibaan in Qatar. Op voorwaarde dat de VS „beloftes” jegens zijn regering nakomt, zoals een woordvoerder van het presidentiële paleis het formuleerde. Die komen er op neer dat Karzai als legitieme vertegenwoordiger van het Afghaanse volk tegemoet wordt getreden, niet als een bijwagen van de Talibaan.

Aan de telefoon met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry, zou Karzai die verzekering hebben gekregen. Het is evenwel onzeker wanneer de onderhandelingen echt zullen beginnen. De Amerikaanse gezant voor Afghanistan, John Dobbins, stelde zijn vertrek naar Doha gisteren uit. Maar dat hoeft geen slecht teken te zijn, benadrukte een woordvoerder. „We rekenen erop dat de gesprekken een van de komende dagen zullen plaatsvinden”, zei hij. „Dobbins heeft zijn koffer gepakt en is klaar om te gaan.”

Morgen arriveert zijn baas, minister Kerry, al in Doha. Dat bezoek was eerder gepland, en maakt deel uit van een veel uitgebreidere rondreis langs India en een aantal landen in het Midden-Oosten. Op een conferentie in Doha zal het voornamelijk gaan over ‘Syrië’, zeggen functionarissen. Een directe ontmoeting met vertegenwoordigers van de Talibaan is onwaarschijnlijk.

Karzai’s woede werd gewekt met de beginzet die de Talibaan dinsdag deden met de mediagenieke opening van hun ‘ambassade’ in Doha – met het plakkaat ‘Islamitisch Emiraat Afghanistan’ op de deur en de Talibaanvlag pontificaal wapperend in de tuin. Het naambord, dat verwees naar het Talibaanregime tot 2011, is inmiddels weggehaald, de vlag op een wat minder prominente plek gehangen. Maar de Talibaan hadden hun punt gemaakt – een voorbode van de moeilijkheden die de partijen moeten zien te overwinnen om een akkoord te bereiken.

Als eerste „vertrouwen wekkende” stap stellen de Talibaan een gevangenenruil voor. Ze willen de Amerikaanse sergeant Bowe Bergdahl vrijlaten, die in 2009 in het zuidoosten van Afghanistan werd gekidnapt. Maar dan moeten de VS vijf prominente Afghaanse gevangenen op Guantánamo Bay laten gaan. Eerder werd daarover al in het geheim onderhandeld; toen rees er verzet uit het Congres uit vrees dat zij zich weer aansluiten bij de gewapende strijd. Een mogelijkheid zou zijn hen aan Qatar over te dragen met de belofte dat ze daar (voorlopig) blijven.

De aankondiging van vredesoverleg kwam op de dag dat de NAVO formeel de verantwoordelijkheid voor de veiligheid in Afghanistan overdroeg aan de Afghaanse troepen. Eind 2013 zullen de Amerikaanse gevechtstroepen Afghanistan hebben verlaten, maar de VS willen enkele basis in Afghanistan behouden. Daarover wordt onderhandeld met Karzai. De vraag is natuurlijk of de Talibaan, die het einde van de buitenlandse bezetting hebben bezworen, zich zullen neerleggen bij blijvende Amerikaanse aanwezigheid.

Volgend jaar april zijn er presidentsverkiezingen in Afghanistan en is Karzai’s rol uitgespeeld. Maar niet alleen hij houdt vast aan de status van de huidige regering, ook minderheden als de Hazara’s en de Tadszjieken zijn daarin vertegenwoordigd en voelen er niets voor hun invloed in Kabul in te leveren voor nieuwe dominantie van de Talibaan. De Tadszjieken gingen eerder voorop in de strijd tegen de Talibaan; een nieuwe burgeroorlog is niet denkbeeldig.

Een delegatie van de (sunnitische) Talibaan bezocht deze maand Teheran, volgens waarnemers om Iran ervan te overtuigen dat het deze keer niets kwaads in de zin heeft tegen de shi’itische Hazara’s in Afghanistan. Nog belangrijker is de rol van Pakistan, dat Afghanistan traditioneel als zijn achtertuin beschouwt. Islamabad wil het liefst een Talibaan-regering dat zich voegt naar Pakistaanse wensen.

President Karzai kritiseert regelmatig de destructieve rol die Pakistan volgens hem speelt, onder andere door strijdgroepen de grens over te laten trekken. Een groot deel van het leiderschap van de Talibaan woont in Quetta en in Karachi.

De Talibaan hebben beloofd zich te zullen inzetten voor een „politieke en vreedzame” oplossing voor Afghanistan. VN-gezant Ján Kubis rapporteerde gisteren in New York nog eens hoe hoog de inzet is. Tot 6 juni dit jaar werden in Afghanistan 1.061 burgers gedood, 24 procent meer dan in dezelfde periode in 2012. En hij maakte in de Veiligheidsraad melding van nieuwe aanwezigheid van buitenlandse terreurgroepen – iets waarvan de Talibaan hebben gezegd dat niet meer te tolereren.