‘Britten tappen kabelverbindingen af, onder codenaam Tempora’

De Britse geheime dienst GCHQ breekt in op glasvezelkabelverbindingen om zo telefoongesprekken te kunnen afluisteren, e-mails in te zien, gebruik van Facebook na te gaan en de bezoeken van internetgebruikers aan websites vast te leggen. Foto Reuters / Lisi Niesner

De Britse geheime dienst GCHQ breekt in op glasvezelkabelverbindingen om zo telefoongesprekken te kunnen afluisteren, e-mails in te zien, gebruik van Facebook na te gaan en de bezoeken van internetgebruikers aan websites vast te leggen. De operatie heeft als codenaam Tempora en bestaat anderhalf jaar, meldt de Britse krant The Guardian vanavond.

De krant haalt de informatie uit geheime documenten die ze via klokkenluider en voormalig NSA-medewerker Edward Snowden in handen heeft gekregen. Volgens Snowden zijn de Britten “nog erger” dan de Amerikaanse tegenhanger van GCHQ, de National Security Agency (NSA).

De Britten delen de door hen opgedane informatie met hun Amerikaanse bondgenoten. Zo’n 850 duizend Amerikanen, werknemers van de NSA en diens onderaannemers, zouden toestemming hebben de gegevens te zien.

Onder Tempora worden niet alleen verdachte personen in het vizier genomen, ook de gedragingen van volslagen onschuldige mensen worden volgens de krant vastgelegd. Dit alles zonder enige vorm van publieke verantwoording of publiek debat, aldus de krant.

Hoge hoeveelheden data afgetapt

De Britten tappen hoge hoeveelheden data af en slaan die bovendien tot aan dertig dagen lang op om de materie uit te pluizen en te analyseren. De Britse technische mogelijkheden hebben GCHQ tot een supermacht gemaakt in het vergaren van informatie, zo schrijft de krant. GCHQ zou meer data dan de NSA hebben verzameld. 300 analisten van GCHQ en 250 van de NSA zouden sinds mei vorig jaar op het analyseren van al die data zijn gezet.

De Britten volgen dagelijks zeshonderd miljoen ‘telefonische contacten’. Ze tappen tweehonderd glasvezelkabels af en kunnen de informatie uit 46 van deze tegelijkertijd verwerken. Het programma wordt elke dag groter.

Het zijn vooral transatlantische kabels die GCHQ aftapt: kabels die via Brits grondgebied Europa en de VS verbinden. Het aftappen gaat op basis van geheime overeenkomsten met de eigenaren van de kabels. Sommigen van hen krijgen zelfs mogelijk een onkostenvergoeding van GCHQ.

Krant twijfelt aan legaliteit Tempora

Het aftappen zou legaal zijn, zo zei een bron met kennis van de Britse inlichtingendiensten tegen de krant, hoewel het programma in eerste instantie bedoeld was voor een beperkt aantal doelen. De bron zei dat door Tempora aanslagen zijn voorkomen.

Een bron legde aan de krant uit dat, hoewel op grote schaal data worden verzameld, de dienst niet miljoenen e-mails leest. Het programma zou niet worden gebruikt om intern verkeer tussen Britten te bekijken, maar om “een klein aantal spelden in de hooiberg” te vinden. De criteria voor het zoeken zijn veiligheid, terreur of georganiseerde misdaad.

Volgens The Guardian is het echter de vraag of de handelwijze van GCHQ juridisch gezien door de beugel kan. De dienst gebruikt een uit 2000 daterende wet en past die toe op nieuwe technologie die destijds nog helemaal niet bestond.

Formeel moet de minister van Binnenlandse Zaken toestemming voor het aftappen geven. Op grond van een vage clausule kan de minister van Buitenlandse Zaken groen licht geven voor het onderscheppen van grote hoeveelheden materiaal zolang er een verbinding is met het buitenland.

Volgens The Guardian is er geen enkele controle op wat de inlichtingendiensten met de informatie doen. De categoriëen voor het onderschepte materiaal zijn geheim en de naleving van de wetten wordt door het agentschap zelf gecontroleerd. De uitslag van dit soort controles is eveneens geheim. Volgens een advocaat van de GCHQ is het programma bijvoorbeeld wel dusdanig grootschalig dat het opstellen van een lijst van de hoeveelheid gecontroleerde personen onmogelijk zou zijn “omdat dit een oneindige lijst zou zijn”.

Ook PRISM zou legaal zijn en aanslagen hebben voorkomen

Snowden onthulde eerder via onder andere The Guardian dat de NSA op grote schaal internetgegevens onderschepte en opsloeg, onder de codenaam PRISM. De dienst had directe toegang tot online gegevens van gebruikers bij grote bedrijven als Google, Facebook en Apple. De onthulling van al deze gegevens maakt deel uit van Snowden’s poging om, zoals hij het noemt, “het grootste programma van verdenkingsloos toezicht in de geschiedenis van de mensheid” te onthullen.

Ook van het PRISM-programma van de NSA werd steeds weer door de dienst benadrukt dat het om legale handelingen ging. Ook hier zou het alleen om internetgegevens uit het buitenland gaan die werden afgetapt, zo zei president Obama. Bij Amerikanen in de VS zelf gebeurde dat volgens de president niet, tenzij er toestemming was van de rechter. The Guardian achterhaalde echter een rechterlijk bevel uit 2010 waarin staat dat de NSA zelf bepaalt of een Amerikaan zich binnen of buiten de VS bevindt. Zo kan de NSA willekeurig de communicatie van Amerikanen binnen de VS gebruiken zonder rechterlijke toestemming.

De NSA en president Obama gaven net als de Britse bron over Tempora aan dat door het PRISM-programma aanslagen waren voorkomen.

Eerder werd al bekend dat GCHQ in het geheim inlichtingen had verzameld van ‘s werelds grootste internetbedrijven als onderdeel van PRISM.

    • Anouk van Kampen