'Oh nee, niet nogmaals Griekenland alsjeblieft'

Het drama Griekenland is nog niet voorbij. Er dreigt een financieringsgat van 3 à 4 miljard, de regering wankelt. Kan Europa een nieuwe crisis voorkomen?

Luxemburg. - De Griekse regering wankelt en er komen misschien verkiezingen. De verzuchting gisteravond van een diplomaat sprak boekdelen: „Oh nee, niet weer Griekenland!” Daarmee verwoordde hij wat velen denken op een vergadering van euroministers van Financiën – die juist tot doel heeft de eurozone stabieler te maken.

Precies op de dag dat de ministers de deur op een kier zetten voor directe herkapitalisatie van banken door het euronoodfonds ESM – een gevoelig onderwerp waar ze een jaar over gesproken hebben – bleek hoe kwetsbaar de eurozone nog altijd is. Twee ontwikkelingen komen samen. Ten eerste waarschuwt het IMF al maanden dat er een financieringsgat van 3 à 4 miljard euro ontstaat in het hulppakket voor Griekenland, dat zich gaat manifesteren in de tweede helft van 2014. Het land is niet tot eind 2014, maar tot en met juli 2014 gefinancierd. Volgens zijn eigen statuten mag het IMF, dat eenderde van de leningen levert, in zo’n geval de laatste twaalf maanden geen geld meer overmaken. De volgende tranche die Griekenland dit jaar in juli moet krijgen, moet daardoor uiterlijk eind juli worden gestort. De tweede ontwikkeling is dat de Griekse regering wankelt over de sluiting en heropening van de Griekse publieke omroep ERT. Dit maakt binnen de coalitie zo veel los dat één van de drie deelnemende partijen uit de regering wil stappen. Of de twee resterende partijen het houden, met een minieme meerderheid in het parlement, is onduidelijk.

Eurocommissaris Olli Rehn zei gisteren: „Als ik één ding hoop, is het dat we eens een zomer krijgen zónder Griekse crisis.” Velen hebben, net als hij, een déjà-vu. Het is pas een jaar geleden dat Griekenland tweemaal achter elkaar verkiezingen had. Dat was een periode waarin politici die het bestaande euroleningenprogramma afwezen, net niet de macht kregen. Maandenlang lagen, door verkiezingscampagnes en politieke onzekerheid, de bezuinigingen en hervormingen stil die de troika het land had voorgeschreven. Wetten konden niet door het parlement, privatiseringen werden niet gefiatteerd, enzovoort. Negen maanden lang werd er geen cent overgemaakt naar Athene. Omdat het land ongeveer elke dag kon uitglijden, was er hevige turbulentie op de financiële markten. Uiteindelijk kwam er een regering die de afspraken met de troika wilde honoreren. Aan het eind van de zomer besloot de Duitse bondskanselier Angela Merkel dat het beter was om chaos te vermijden. Als de bankenunie, economische unie en politieke unie er al zouden zijn, kon de eurozone zo’n klap misschien aan. Maar voor dit een eind op streek was, en helemáál tot de Duitse verkiezingen in september 2013, wilde Merkel dat het rustig bleef. En dus bleef Griekenland in de eurozone.

De vraag die sommigen zich gisteravond meteen stelden, is dan ook: houdt Merkel het droog tot eind september? Geen minister die deze vraag kon of wilde beantwoorden. Maar iedereen weet dat Merkel tot de verkiezingen geen trammelant wil in euroland.

Het enige wat de ministers gisteren eindeloos herhaalden, is de boodschap: zorg dat de troika haar huidige evaluatiemissie naar Griekenland, die deze week onderbroken werd, zo snel mogelijk kan afronden. Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem zei dat de zestien ministers gisteren maar één verzoek hadden aan hun Griekse minister collega: „Alstublieft, doe alles om deze review-missie in juli af te ronden, zodat het programma op de rails kan blijven.”

Volgens betrokkenen is de druk op de Griekse premier Antonis Samaras enorm. Ook zijn coalitiepartner, Pasok-leider Evangelos Venizelos „krijgt telefoontjes”. De verantwoordelijkheid om de regering bijeen te houden ligt in Griekenland zelf. Maar het financieringsgat is ditmaal géén Griekse fout. Dit gat is ontstaan doordat een aantal centrale banken in de eurozone de zogeheten roll-over van Griekse staatsobligaties hebben uitgesteld. Die obligaties lopen af. Om Griekenland meer lucht te geven, zouden zij die obligaties omwisselen voor nieuwe, met langere looptijd. Dit geeft Griekenland lucht: dan hoefde het land niet nú alles af te betalen. Maar sommige centrale banken aarzelden afgelopen maanden: dit riekte naar subsidie aan een staat. Volgens het Europees verdrag is dit verboden.

Als er een gat is, moet er extra geld bij het Griekse pakket. Daar kan de grootste leverancier van dit geld – Duitsland – niet vóór de verkiezingen over praten. Dus kan het IMF na eind juli niets betalen. Het enige wat een hoop ellende ditmaal kan afwenden, is dat de troikamissie snel wordt hervat en dat Griekenland alles doet wat de troika eist.