Typisch Franse affaire kan Sarkozy en Lagarde nekken

Wel vaker zijn er in Frankrijk affaires waarbij de politiek en de wereld van het grote geld elkaar de bal toespelen. Maar de oplaaiende zaak rond zakenman Bernard Tapie kan de val van toppolitici veroorzaken.

Frankrijk is grote politieke affaires gewend. Maar het in de afgelopen dagen steeds verder ontrafelde dossier rondom de omstreden zakenman Bernard Tapie, raakt aan de hoogste echelons van de republiek. Justitie verdenkt leden uit de entourage van oud-president Nicolas Sarkozy van ‘oplichting in georganiseerd verband’ bij het besluit in 2007 om een zakelijk conflict van Tapie met de voormalige staatsbank Crédit Lyonnais via arbitrage te beslechten. De politieke carrières van de huidige IMF-chef Christine Lagarde en van Sarkozy zijn in het geding.

Tapie, die via de arbitrage 403 miljoen euro van de staat opstreek, zou na de verkiezingswinst van Sarkozy geprofiteerd hebben van de juiste politieke contacten. De zakenman, voormalige minister onder de socialistische president François Mitterrand, steunde in 2007 de campagne van de centrum-rechtse kandidaat Sarkozy.

Het als onafhankelijk gepresenteerde arbitrageproces was van begin af „doorgestoken kaart”, schreef dagblad Le Monde deze week na inzage van het onderzoeksdossier. Enkele sleutelfiguren kenden elkaar al vele jaren. De magistraten vermoeden dat medewerkers van Sarkozy zich actief met het proces hebben bemoeid. Nieuwe Franse presidenten nemen traditioneel hun vertrouwelingen mee naar het Elysée. Maar nooit werden zij collectief beticht van oplichting.

De gepensioneerde rechter Pierre Estoup, nu 86 jaar oud, is de spil in het typisch Franse schandaal dat opnieuw collusie tussen de landspolitiek en de wereld van het grote geld blootlegt. Estoup werd kort na de verkiezingswinst van Sarkozy in 2007 door toenmalig minister van Financiën Lagarde gevraagd om het slepende conflict tussen Tapie en de bank op te lossen.

Estoup en Tapie zouden elkaar niet kennen, had Lagardes kabinetschef Stéphane Richard, tegenwoordig bestuursvoorzitter van telecomgigant Orange en een goede vriend van Sarkozy, verzekerd.

Maar dat lijkt niet te kloppen. Toen vijftien jaar terug zijn boek Librement (‘Vrijuit’) verscheen, bedankte Tapie in een persoonlijk exemplaar voor Estoup de ex-rechter voor de „steun die de loop van mijn leven heeft veranderd”.

Waar Tapie Estoup destijds al voor bedankte weet niemand. Maar de vriendelijke woorden tonen volgens de Franse justitie aan dat de twee, anders dan ze zelf beweren, jarenlang goede betrekkingen onderhielden. Nota’s en afspraken in agenda’s lijken die vermoedens te bevestigen.

De affaire voert terug tot 1992, toen Tapie door Mitterrand werd aangezocht om minister van Grotestedenbeleid te worden. Om belangenverstrengeling te voorkomen, gaf hij zijn bank, de door Mitterrand genationaliseerde Crédit Lyonnais, opdracht om zijn forse belang in sportkledingmerk Adidas van de hand te doen.

De bank zei er in Franse franken omgerekend niet meer dan 472 miljoen euro voor te hebben gekregen. Maar ze vertelde niet dat ze via buitengaatse belastingparadijzen zélf Adidas had gekocht, om het korte tijd later met zo’n 400 miljoen euro winst door te verkopen.

Tapie, die Adidas nieuw leven had ingeblazen, voelde zich bedrogen. Na een persoonlijk faillissement in 1994 begon hij procedures tegen Crédit Lyonnais en de Franse staat. Om een eind aan de kwestie te maken en om geld uit te sparen, zo luidde de officiële uitleg van de regering-Sarkozy, stelde Lagarde in 2007 een ‘onafhankelijke’ arbitragecommissie in.

Lagarde is eind mei in Parijs 24 uur lang ondervraagd over haar rol. Ze heeft volgens Le Monde gezegd niets te hebben afgeweten van de warme banden tussen Tapie en de door haar benoemde Estoup. En ze schuift de verantwoordelijkheid door naar haar oud- kabinetschef Richard.

Richard is vorige week na twee dagen verhoor door de onderzoeksrechters officieel als verdachte aangemerkt. Lagarde zelf, bij wie in maart huiszoeking is gedaan, heeft vooralsnog alleen de status van ‘getuige’. Maar Franse media vragen zich af of zij als eindverantwoordelijke echt niets wist. Is zij misbruikt door de vrienden van Sarkozy? Of wordt haar als IMF-chef voorlopig de hand boven het hoofd gehouden?

„Toen ik mijn besluiten nam in de affaire-Tapie, had ik geen enkele reden te twijfelen aan de onpartijdigheid van meneer Estoup”, citeert Le Monde Lagarde uit het dossier. Maar geconfronteerd met het bij huiszoekingen gevonden materiaal – bijvoorbeeld rekeningen die arbitragerechter Estoup als ‘consultant’ aan de advocaat van Tapie verstuurde – moet Lagarde haar beeld bijstellen. „Nu, achteraf gezien (...) is mijn gevoel duidelijk anders.”

De benoeming van Estoup, vermoedt justitie, is voorgekookt door de advocaat van Tapie met Sarkozy’s rechterhand en jarenlange trouwe steunpilaar Claude Guéant. Die voormalige secretaris-generaal van het Elysée is zelf inmiddels verdachte in een andere affaire, over illegale campagnedonaties.

Al op de avond dat Sarkozy werd verkozen zou Tapie opgelucht de verwachting hebben uitgesproken dat de nieuwe president hem zou belonen voor de steun in de campagne. Hij zou hebben uitgeroepen: „Daar is het, ik heb de buit!” Een andere getuige zei dat hij de miljoenen van Sarkozy al bijna had uitgegeven voordat hij ze ontving: zo zeker was hij dat de zaak in zijn voordeel zou uitpakken.

De UMP van Sarkozy lijkt Guéant intussen te hebben laten vallen. Volgens Franse politieke duiders is dit een poging Sarkozy uit de wind te houden. De partij ziet in de nieuwste ontwikkelingen „een anti-Sarkozy-systeem dat bezig is zich te organiseren”, zei oud-minister Eric Woerth. Met andere woorden: politieke wraak op de ex-president om een terugkeer te belemmeren. De verwachting is dat Guéant binnenkort officieel als verdachte wordt aangemerkt in de affaire-Tapie. Niemand neemt het voor hem op.

Oud-president Sarkozy zelf heeft altijd volgehouden geen bijzondere band met Tapie te hebben. Maar volgens het dossier is Tapie in 2007 en 2008 liefst 22 keer op bezoek geweest in het Elysée.

Bij vier ontmoetingen zou de president zelf aanwezig zijn geweest. Sarkozy kan niet vervolgd worden voor beslissingen die hij als president heeft genomen. Justitie probeert nu bewijs te zoeken dat Sarkozy al vóór 2007, als minister van Binnenlandse Zaken de arbitrage heeft voorbereid met Guéant aan zijn zijde.

„We zullen de waarheid nooit kennen”, schrijft hoofdredacteur Christophe Barbier deze week in het weekblad L’Express. Maar Tapie denkt daar anders over. Volgende week verschijnt van zijn hand een nieuw boek, over de affaire-Tapie. De vraag is aan wie hij dat opdraagt.