Nooit tumoren, door lang molecuul

De naakte molrat is prima aangepast aan ondergronds leven in nauwe aarden gangetjes.
De naakte molrat is prima aangepast aan ondergronds leven in nauwe aarden gangetjes. Foto Smithsonian’s National Zoo

De verbazingwekkende ongevoeligheid van naakte molratten voor kanker is een bijeffect van evolutionaire aanpassingen aan het leven onder de grond. Dat schrijven onderzoekers van de University of Rochester vandaag in het wetenschappelijke blad Nature. De crux is dat het bindweefsel tussen de cellen van naakte molratten een taai soort hyaluronan (hyaluronzuur) bevat. Die stof maakt hun huid stevig en elastisch, wat goed is voor het kruipen door nauwe onderaardse gangetjes. Maar deze stof, die zich overal in weefsels ophoopt, maakt het dier ook immuun voor tumoren.

De naakte molrat dankt hieraan waarschijnlijk zijn uitzonderlijk lange levensduur. Ze kunnen meer dan dertig jaar oud worden. Dat is veel ouder dan andere knaagdieren – een muis wordt maximaal vier jaar oud.

Hyaluronan is een polymeer, een lange keten van aan elkaar geschakelde moleculen. Het is een belangrijk bestanddeel in allerlei weefsels van zoogdieren, waar het de cellen bij elkaar houdt en uitdroging voorkomt omdat het veel water kan vasthouden. Hyaluronanmoleculen van molratten blijken echter meer dan vijf keer zo lang als die van muizen en mensen.

De onderzoekers onder leiding van Andrei Seluanov ontdekten dat toen zij bindweefselcellen van molratten kweekten in het laboratorium. De roze kweekvloeistof in de schaaltjes met de cellen bleek na een paar dagen steevast stroperig te worden, terwijl die bij muizen- of mensencellen vloeibaar blijft. Dit kwam door extreem lange hyaluronanmoleculen. Naakte molratten blijken, vergeleken met andere zoogdieren, een iets ander enzym voor de productie van hyaluronan te hebben. De enzymvariant produceert langere ketens. Tegelijkertijd is het enzym dat hyaluronan afbreekt bij molratten minder actief.

Het lange hyaluronan tussen de cellen zorgt ervoor dat zich geen dicht opeengepakte celklompjes kunnen vormen. De cellen stoppen met delen als ze een bepaalde dichtheid bereiken. Dat maakt de groei van tumoren, die immers uit klompjes cellen bestaan, onmogelijk.

In verdere experimenten lieten de onderzoekers zien dat bindweefselcellen van naakte molratten zonder het lange hyaluronan wel dicht op elkaar kunnen groeien. Ze vormden dan een egaal laagje. Kankerverwekkende virussen die normaal geen vat hebben op molratcellen, bleken in kweekbakjes zonder lang hyaluronan wel klompjes cellen op te leveren. Als die klompjes cellen in muizen werden getransplanteerd, groeiden ze vervolgens uit tot tumoren.

Deze onderzoeksresultaten kunnen leiden tot nieuwe wegen om kanker te voorkomen en de levensduur te verlengen, schrijven de onderzoekers. Hoe dat zou moeten, vermelden ze echter niet.