Kijken: een teruggevonden anti-nazifilm uit 1934

Hitler’s Reign of Terror is (1934) de eerste anti-nazifilm ooit. In een Brussels archief is nu een kopie teruggevonden. Bekijk de eerste beelden hier.

Nagespeelde scene van Vanderbilt die Hitler interviewt.
Nagespeelde scene van Vanderbilt die Hitler interviewt. Still uit Hitler's Reign of Terror

De eerste minuten ben je geneigd te denken dat het gaat om een anti-nazi pastiche. Houterig gefilmde scènes en een snel pratende documentairemaker die de kijker vertelt over Adolf Hitler en hem omschrijft als “een rare combinatie Al Capone, [senator] Huey Long en [volksevangelist] Billy Sunday”.

Maar Hitler’s Reign of Terror werd gemaakt als serieuze anti-nazifilm. En al in 1934, één jaar nadat Hitler en zijn NSDAP aan de macht kwamen in Duitsland. Daarmee is het volgens de Vlaamse filmhistoricus Roel VandeWinkel de eerste anti-nazi film ooit gemaakt (Charley Chaplins The Great Dictator bijvoorbeeld is van 1940). De film werd teruggevonden in het Koninklijk Filmarchief in Brussel.

Enkele weken geleden werd een uittreksel van vijf minuten vrijgegeven aan het Amerikaanse tijdschrift The New Yorker. De rest zal pas na restauratie getoond worden.

Het fragment dat aan The New Yorker werd vrijgegeven:

Gedurende 65 minuten biedt Hitler’s Reign of Terror een combinatie van nieuwsbeelden en eigen documentatiemateriaal. De film is gemaakt door Cornelius Vanderbilt IV, een achter-achterkleinzoon van de industriële magnaat. Mede door zijn illustere naam kreeg hij als journalist persoonlijk toegang tot onder anderen Benito Mussolini, Josef Stalin en, in 1933, Adolf Hitler.

‘En hoe zit het met de Joden?’

Op 5 maart 1933, de dag van de verkiezingen, mocht Vanderbilt kort op audiëntie bij Hitler voordat deze een uitzinnige menigte zou toespreken in het sportpaleis in Berlijn. De film toont die audiëntie, maar nagespeeld door een acteur. Vanderbilt stelt Hitler de vraag die velen na hem zouden ontwijken: “En hoe zit het met de Joden?” Hitler wijst naar Dr. Ernst Hanfstaengl, zijn in Harvard opgeleide perschef. “Hij zal je vertellen over de Joden en alle andere dingen waarvan Amerikanen last lijken te hebben.”

In een interview aan het begin van de film vertelt Vanderbilt dat deze scène, net als enkele andere, nagespeeld moest worden omdat de originele opnames van het interview zijn afgepakt door de Duitsers bij de Franse grens. VandeWinkel denkt dat dit een manier was voor Vanderbilt om zichzelf als held te profileren:

“Hij had bij het gesprek met Hitler geen camera en moest het daarom naspelen. Bovendien gaf het idee dat hij Hitler geïnterviewd had Vanderbilt grote bekendheid: het was het unique selling point van zijn film.”

De nagespeelde scènes maken een onhandige indruk. Zo ziet de kijker hoe Vanderbilt Hitler met een zwaai van de arm in een interview trekt en achter Hitler, die overigens buitengewoon klein wordt neergezet en opvallend goed Amerikaans Engels spreekt.

Geen lovende recensies

Inderdaad trok Vanderbilts film tijdens de première in 1934 in New York veel bezoekers. Hitler’s Reign of Terror beloofde dan ook: “Ongecensureerde scènes van Hitler’s schrikbewind! Onthulling van de schokkendste periode in onze geschiedenis en van de nazi-dreiging in Amerika!”

Maar de critici waren niet lovend. Variety noemde de film een ‘fiasco’ en The New York Times vond dat het de film ontbrak aan “subtiliteit en humor”. De film verdween snel uit de Amerikaanse theaters.

Wat volgens VandeWinkel meespeelde was dat de film kritiek had op Duitsland:

“Kritische films over Duitsland behoorden niet tot het Hollywoodrepertoire, mede omdat Duitsland een belangrijke afzetmarkt was voor Amerikaanse films. Ook protesten van de Duitse ambassadeur tegen vertoning van de film hebben er uiteindelijk toe geleid dat theaters geen vergunning meer kregen om de film te vertonen.”