'Downloaden is illegaal'

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

Op nrc.nl laaide afgelopen zondag een discussie op over downloaden van muziek, films en ander auteursrechtelijk beschermd materiaal. De discussie stond onder een artikel over een kunstwerk waar real time de honderd meest gedownloade bestanden via The Pirate Bay te zien zijn. In het stuk werd downloaden illegaal genoemd, waarop onder het artikel een welles-nietes-discussie over de illegaliteit van downloaden op gang kwam. Deze discussie is niet nieuw, het leek ons daarom tijd om de regels eens uit te pluizen. Is downloaden in Nederland nou illegaal of niet?

En, klopt het?

Volgens de Nederlandse wet mogen consumenten voor eigen gebruik een kopie maken van auteursrechtelijk beschermd materiaal. In de auteurswet staat in artikel 16b: „Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd de verveelvoudiging welke beperkt blijft tot enkele exemplaren en welke uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die zonder direct of indirect commercieel oogmerk de verveelvoudiging vervaardigt of tot het verveelvoudigen uitsluitend ten behoeve van zichzelf opdracht geeft.” Een dergelijke bepaling staat al sinds 1912 in deze wet. In 1990 werd de zogenaamde thuiskopieheffing – toen vooral gericht op cassettebandjes – aan de auteurswet toegevoegd ter compensatie voor gederfde inkomsten voor de auteursrechthebbenden. Sinds 1 januari van dit jaar moeten consumenten ook een thuiskopieheffing betalen voor onder meer tablets en harde schijven, waarop tegenwoordig veel films en muziek van wordt afgespeeld.

Het kopiëren van een eigen of geleende cd of dvd mag dus zonder meer. Maar hoe zit het met downloaden waarbij er geen sprake is van een eigen of geleende cd kopiëren om bijvoorbeeld in de auto een extra exemplaar te hebben? Ook downloaden uit een ‘illegale bron’ mag. Of althans, er staat niets in de wet over de aard van de bron die gekopieerd of gedownload wordt. In maart 2003 schreef toenmalig minister Donner van Justitie in antwoord op Kamervragen over downloaden: „Het heeft mijn voorkeur dat alleen van een legale bron een privé-kopie wordt gemaakt. Artikel 5, tweede lid, onderdeel b, van de richtlijn en artikel 16c staan er evenwel niet zonder meer aan in de weg dat van een illegale bron een legale privé-kopie kan worden gemaakt. Zoals de leden van de CDA-fractie al opmerkten, kan van de gebruiker veelal niet worden gevraagd te beoordelen of er sprake is van een legaal origineel.”

Eind 2010 werd dit nog eens bekrachtigd door het hof in Den Haag dat bij twee hogerberoepzaken zei dat downloaden uit illegale bron in Nederland is toegestaan.

Vorig jaar was er veel ophef over een op handen zijnd downloadverbod. In Nederland zou downloaden net als in andere landen verboden worden. Dit is uiteindelijk niet doorgegaan, de eerder genoemde thuiskopieheffing op tablets en harde schijven is daarop wel zo snel mogelijk uitgebreid.

Veel mensen downloaden films, series, muziek en boeken via zogenaamde bittorrent-programma’s zoals Vuze of uTorrent. Dit gaat via een peer-to-peer-systeem, waarbij gebruikers van elkaars computer downloaden, met hulp van een centrale tracker die bijhoudt wie welke delen van het bestand op zijn computer heeft staan. Bij deze programma’s upload je terwijl je downloadt. En daar knelt het. „Uploaden mag niet zonder toestemming”, vertelt ICT-jurist Arnoud Engelfriet. „Hier loop je dus tegen de grenzen van de thuiskopieregeling aan.”

Maar er zijn Engelfriet geen rechtzaken bekend tegen zulke uploaders in Nederland. Wel probeert stichting Brein, die opkomt voor auteursrechten, ‘tussenpersonen’ uit te schakelen. Mensen die een internetverbinding van Ziggo en Xs4All hebben, kunnen door hun inspanningen bijvoorbeeld sinds begin 2012 The Pirate Bay niet meer bereiken. Engelfriet: „Hun idee is dat dit effectiever is: als je The Pirate Bay afsluit, dan kunnen heel veel mensen niets meer downloaden via torrents. Bovendien krijgen ze zo nooit het probleem dat ze per ongeluk een meisje van 12 aanklagen die alleen maar One Direction wilde luisteren.”

Afgelopen weekend ontstond er een discussie op nrc.nl over de vraag of downloaden in Nederland wel of niet illegaal is. In de Auteursrechtwet staat dat consumenten een kopie van auteursrechtelijk beschermd materiaal mogen maken voor eigen gebruik. Over de (al dan niet illegale) aard van het bronbestand is niets in de wet opgenomen. Dat maakt dat downloaden inderdaad mag, ook uit illegale bron. Eind 2010 werd dat in twee zaken bij het gerechtshof in Den Haag bevestigd. Een kanttekening: veel mensen downloaden via torrentprogramma’s waarbij er tijdens het downloaden wordt ge-upload. Dat mag officieel niet, al worden deze uploaders (nog) niet vervolgd in Nederland. Hoe dan ook, de bewering dat downloaden van muziek, films en ander materiaal waarop auteursrecht ligt illegaal is, is dus onwaar.

Heb je ook een stelling langs zien komen die je wilt laten checken? Tips zijn welkom, via nextcheckt@nrc.nl of Twitter: #nextcheckt.