Wat voor speech zal Obama geven?

Obama in Berlijn //

Vandaag en morgen bezoekt de Amerikaanse president Berlijn Zijn eerste bezoek als president Vijftig jaar na het bezoek van John F. Kennedy

Het werkbezoek van de Amerikaanse president Obama vandaag en morgen aan Berlijn (voor het eerst als president, samen met zijn echtgenote en dochters) wordt gezien als een bewijs van de toegenomen invloed van Duitsland en van Merkel als belangrijkste politicus van Europa. En dat Obama juist nu komt, heeft diverse redenen. De meest nuchtere is dat Merkel Obama afgelopen najaar heeft uitgenodigd. Niet naar Berlijn gaan nu hij toch al in Europa is voor de G8, zou als een affront kunnen worden opgevat in Berlijn. Zeker omdat Obama in mei het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk al bezocht.

Maar het Witte Huis heeft ook binnenlandspolitieke redenen om precies deze week in te gaan op de Duitse uitnodiging. Zo kan Obama van de gelegenheid gebruikmaken met eigen gevleugelde woorden in de voetsporen te treden van John Kennedy, met zijn iconografische tekst ‘Ich bin ein Berliner’, en Ronald Reagan, die de geschiedenisboekjes haalde met zijn oproep in juni 1987 tot het neerhalen van de Muur: ‘Mister Gorbachev, tear down this wall!’

Vijf jaar geleden, tijdens zijn eerste presidentscampagne, sprak Obama nog bij de Zegezuil. Tweehonderdduizend dolenthousiaste Berlijners juichten Obama mee het Witte Huis in. Dit keer, zo hebben de Amerikanen laten weten, spreekt Obama „op verzoek van Merkel” op de historische plaats: bij de Brandenburger Tor. Zijn rede zal naar verwachting de innige relaties tussen de VS en Duitsland benadrukken. Vermoedelijk zal hij niet nalaten te refereren aan het moedige vrijheidsstreven van de Oost-Duitsers die op 17 juni 1953 tevergeefs in opstand kwamen tegen het door de Russen gesteunde bewind in de DDR.

Verder komt Obama vooral ook Europa geruststellen dat de VS Europa niet de rug toekeren. Dat is nodig omdat zijn vorige minister van Buitenlandse Zaken, Hillary Clinton, de blik van Washington richting China en de Pacific wendde. Toen Obama in februari vorig jaar door Time Magazine werd gevraagd met welke regeringsleider hij het meest samenwerkte, luidde het antwoord: Angela Merkel. De leiders houden er naar verluidt een intensief telefonisch contact op na.

Op de agenda staan besprekingen over Syrië: Amerika overweegt wapens te leveren aan de opstandelingen, Duitsland heeft verklaard dat het geen wapens levert aan partijen in een burgeroorlog. Merkels woordvoerder kondigde vrijdag aan dat zij Obama vragen zal stellen over de PRISM-affaire: het grootscheepse afluisteren dat vorige week aan het licht kwam, door de Amerikaanse inlichtingendienst NSA. Daarover is in Duitsland veel onrust ontstaan. En Obama zal met Merkel willen praten over het door de VS gewenste vrijhandelsverdrag met de Europese Unie.

De Frankfurter Allgemeine Zeitung constateert dat voorheen de verhouding tussen Amerika en het toenmalige West-Duitsland er een was van een wereldmacht tegenover een half-soevereine vazalstaat. Nu is Berlijn, volgens de krant, „symbool van een gedeeld streven naar vrijheid en de plek waar de eigenaardigheden en krachtstromen van het nieuwe Duitsland zich vertonen”.

Het cliché van de machtsverkaveling van de Europese Unie luidt dat niemand weet wie er in geval van nood moet worden gebeld. Als het om de economie en handel gaat, is die onduidelijkheid opgehelderd, denkt men in Duitsland: het Witte Huis belt Merkel.