'Waarom gaat ons geld naar het WK?'

De Brazilianen gaan in de aanloop naar het WK voetbal massaal de straat op: „Waarom wel geld voor een stadion en niet voor gezondheidszorg?”

Students shout slognas after taking the National Congress during a protest, on June 17, 2013 in Brasilia. Tens of thousands of people took to the streets of major Brazilian cities protesting the billions of dollars spent on the Confederations Cup --and preparations for the upcoming World Cup-- and against the hike in mass transit fares. AFP PHOTO / Evaristo SA
Students shout slognas after taking the National Congress during a protest, on June 17, 2013 in Brasilia. Tens of thousands of people took to the streets of major Brazilian cities protesting the billions of dollars spent on the Confederations Cup --and preparations for the upcoming World Cup-- and against the hike in mass transit fares. AFP PHOTO / Evaristo SA AFP

Voor het operagebouw van Rio de Janeiro staan honderden mensen met spandoeken en vlaggen, met zwembrilletjes en maskers op, voorbereid op traangas.

Achter hen, op de brede boulevard die richting het station gaat, bewegen tienduizenden mensen. Ze scanderen leuzen, de stemming zit er goed in. Dit is geen carnaval dat grote hoeveelheden Brazilianen samenbrengt, maar een demonstratie van abnormale proportie: het grootste protest in ruim twintig jaar.

„We zijn de corruptie zat”, zegt een jongen met op beide wangen een Braziliaanse vlag geschminkt. „De staat geeft miljoenen weg aan het WK onder het mom van investering in de stad, maar intussen verdwijnt alles in de zakken van FIFA”, vult een studente geestdriftig aan. „Onderwijs en gezondheidszorg, daar moet geld naartoe. Bovendien leven er in Brazilië nog miljoenen mensen in armoede.” Onlangs waarschuwde de VN dat de Braziliaanse regering de rechten schendt van de naar schatting 200.000 mensen die uit hun huis gezet zijn om plaats te maken voor aan het WK (2014) en de Olympische Spelen (2016) gerelateerde bouwprojecten. De kosten van levensonderhoud stijgen sterk in de steden. Een kilo tomaten kost nu omgerekend 4 euro, een jaar geleden 1 euro.

Wat begon als een klein protest tegen de verhoging van de prijzen van openbaar vervoer in São Paulo, vorige week, mondde gisteren uit in massaprotesten in elf grote Braziliaanse steden. Er gingen 240.000 mensen de straat op, in een uiting van diepgewortelde frustraties over stijgende prijzen, een falende overheid, verlammende bureaucratie en corruptie. Maar dat de protesten in korte tijd zo massaal en hevig zijn geworden, komt toch vooral door de bruutheid waarmee de politie eerder op de demonstranten inhakte.

Donderdag raakten in miljoenenstad São Paulo 120 mensen gewond door rubberkogels en van dichtbij gespoten pepperspray. Zonder waarschuwing bestormde de militaire politie demonstranten die leuzen riepen of zelfs op hun knieën zaten, met hun handen omhoog. Twee Braziliaanse kranten die donderdagochtend in hun commentaren nog opriepen demonstranten met een ‘pseudorevolutionaire ideologie’ harder aan te pakken, werden ’s middags geconfronteerd met zeven ernstig gewonde medewerkers. Zij stelden hun standpunten direct en radicaal bij.

De grofheid van het ingrijpen bezorgde de protestanten grote sympathie. „Het is een collectieve revolte tegen de staat die zijn burgers behandelt als overlast, de vijand”, schreef columnist Marcelo Rubens Paiva in de krant Estado de São Paulo.

De meeste protesten gisteren verliepen vreedzaam. Alleen in Rio eindigde de avond in confrontaties met zeker twintig gewonden, nadat een groepje een overheidsgebouw bezette en er brand stichtte. In de hoofdstad Brasilia bezetten demonstranten kort het parlementsgebouw.

De timing is geen toeval. Zaterdag begon de Confederations Cup, een mini-WK voetbal dat als voorbereiding dient voor het echte werk volgend jaar. Toch waren de demonstraties niet gepland en had niemand ze voorzien. „Ik ben als een kind zo blij dat Brazilianen eindelijk van zich afbijten”, jubelt ondernemer Walter Costa (51). „De vorige keer dat ik deze straat zo vol zag, was in 1992, toen Brazilianen succesvol het aftreden eisten van hun president.”

Het merendeel van de demonstranten is jong en behoort tot de brede middenklasse, een groep die in het eerste decennium van dit millennium met veertig miljoen mensen groeide. Maar het protest gaat verder dan dat. Student Yuri Kaiser (23): „Ik ben hier ook namens mijn ouders en andere mensen die hier vanwege hun werk niet konden zijn.”

Maar behalve een protest van de middenklasse, is het ook een protest van een land dat langzaam over de grenzen heen begint te kijken. Op Twitter duiken veel vergelijkingen met Turkije op, steunbetuigingen vliegen over en weer. Maar anders dan in Turkije staat in Brazilië niet de politiek, maar het systeem ter discussie: naast economische zelfstandigheid eisen de Brazilianen burgerrechten, transparantie en integere politiek. De Brazilianen ruiken kansen en worden zich bewust van hun invloed. Zoals straatverkoper Felipe Claudio da Silvo (44). Toegegeven, hij is hier om zijn waar te verkopen, maar achter het protest staat hij wel degelijk. „Ik zie dit als mijn volk, mijn mensen. Ook al verdienen de mensen hier tien keer meer dan ik, we strijden allemaal voor hetzelfde.” Vanavond is er in São Paulo een nieuwe demonstratie gepland.