Grillo's vernieuwing stokt in ruzies en kritiek

De protestpartij van komiek Beppe Grillo raakt verdeeld. Hij wil een senator na kritiek uit de partij zetten. ‘We zijn te afhankelijk van Grillo.’

„We zijn Grillo allemaal erkentelijk, maar nu moet de toon veranderen.” Senator Adele Gambaro roept het al een paar weken. De Vijfsterrenbeweging (M5S) van komiek Beppe Grillo, die bij de landelijke verkiezingen in februari verrassend een kwart van de stemmen kreeg, bleef drie maanden later bij regionale verkiezingen met lege handen. In de landelijke peilingen is Grillo gedaald naar achttien procent. Volgens Gambaro was dat mede de schuld van Grillo, die iedere vorm van samenwerking met andere partijen blijft afwijzen.

Hoe durf je, was de reactie van Grillo op zijn blog. Hij wilde Gambaro uit de partij zetten. Twee andere parlementariërs zijn al eigener beweging opgestapt omdat ze het niet eens waren met Grillo, en een senator is geroyeerd omdat hij zonder toestemming had deelgenomen aan een politiek praatprogramma – dat is verboden volgens de gedragscode voor de grillini, die zich willen onderscheiden van de ‘oude’ politiek.

Bij de kritiek van Gambaro ligt dat minder duidelijk. „Is het illegaal een persoonlijke mening te hebben. Voorziet het reglement niet in kritiek?” vroeg senator Alessandra Bencini zich af. „We geloven absoluut in de vrijheid van meningsuiting, maar die vrijheid betekent niet dat je zonder enige beperking kunt doorgaan”, zei Nicola Morra, de Grillo-getrouwe fractieleider in de Senaat.

Hij moest met de andere parlementariërs van de Vijfsterrenbeweging gistermiddag stemmen over royering van Gambaro. Na vier uur praten besloot een meerderheid de zaak door te spelen naar de geregistreerde aanhangers. Via internet zal over het lot van Gambaro worden beslist. Het past in de stijl van M5S, waarbinnen veel debatten via internet verlopen.

Maar het debat over Gambaro legt opnieuw de vele tegenstellingen binnen Grillo’s beweging bloot. Hij presenteert die als een nieuwe vorm van directe democratie, maar wil zelf strak de regie houden. Hij is tegen de oude politiek, maar dat gaat zo ver dat hij, door samenwerking met de linkse Democratische Partij af te wijzen, het mogelijk heeft gemaakt dat mediamagnaat Silvio Berlusconi een sleutelrol blijft behouden. Berlusconi is ook voor veel van zijn aanhangers het belangrijkste symbool van het oude bestel.

Zelfs de bejaarde jurist Stefano Rodotà, in april nog met veel verve door Grillo voorgedragen als presidentskandidaat, wordt nu afgeserveerd. Hij had gezegd dat de parlementsleden van Grillo niet al hun uitspraken hoeven af te stemmen met de leider – die niet in het parlement zit.

Ook een andere held van de M5S, onderzoeksjournalist Milena Gabanelli, is door Grillo in het kamp van de vijanden gezet. Zij had erop gewezen dat Grillo met reclame op zijn blog miljoenen binnenhaalt.

Voeg daarbij de soms zichtbare onervarenheid van veel van Grillo’s parlementariërs; de eindeloze discussie zonder veel focus; het debat over de vraag hoeveel van de vergoeding die parlementsleden krijgen, ze zelf mogen houden; de curieuze aanvallen op de media; en de vorming van een brede coalitie waardoor Grillo’s partij zichzelf minder relevant heeft gemaakt, en je hebt de verklaring voor de daling in de kiezersgunst. Bij de lokale verkiezingen konden kandidaten niet profiteren van het charisma van Grillo. Maar twee van de ruim vijfhonderd te kiezen burgemeesters is wel erg mager. In Rome kreeg de M5S in februari 27 procent en vorige maand 12 procent.

„We zijn té afhankelijk van Grillo”, zei M5S senator Bartolomeo Pepe tegen de Romeinse krant Il Messaggero. „We zijn voorbestemd tot zelfvernietiging.” 

In de Italiaans pers verschijnen steeds vaker berichten dat een aantal parlementariërs uit de partij wil stappen. Het zou om bijna een kwart van de gekozenen gaan.

Senator Gambaro heeft gezegd dat zij niet wil opstappen en binnen de M5S wil blijven, met het recht op kritiek. Maar ze zal zich weinig illusies maken over de stemming via internet. Veel aanhangers nemen haar haar kritiek op Grillo bijzonder kwalijk en hebben haar in soms zeer grove bewoordingen uitgescholden.