Dubbelmedicijn tegen alzheimer

NitroMemantine, een combinatie van twee goedgekeurde medicijnen, kan het voortschrijdende verlies van zenuwverbindingen stoppen en zelfs weer herstellen. En zo dementie bestrijden. Dat schrijven onderzoekers onder leiding van de Californische neuroloog Stuart Lipton in de Proceedings of the National Academy of Sciences.

Liptons team ontdekte eerder dat de stof memantine in proefdieren tegen dementie werkt. Het middel werd tien jaar geleden tot de markt toegelaten als geneesmiddel tegen matige tot ernstige alzheimer. Ook in Nederland. Maar het effect ervan bij patiënten viel tegen. Lipton ontdekte dat dit waarschijnlijk lag aan een positieve elektrische lading van het memantine-molecuul, waardoor het in hersenen slecht bindt aan het molecuul dat het stil moet leggen: de zogeheten NMDA-receptor.

Bij beginnende alzheimer gaan zenuwcellen vaak grote hoeveelheden van de neurotransmitter glutamaat uitscheiden. Dat boodschappermolecuul activeert de NMDA-receptor. Door de overmaat aan glutamaat raakt de receptor overprikkeld en worden verbindingen tussen zenuwcellen verbroken. Bij voorschrijdende alzheimer sterven de neuronen zelfs. Memantine blokkeert de receptor, waardoor de schade van de glutamaatovermaat beperkt zou moeten blijven. Maar die blokkade bleek niet sterk genoeg.

Dat probleem denkt Lipton nu te hebben verholpen door memantine te koppelen aan nitroglycerine, een stof die is toegelaten als medicijn tegen pijn op de borst bij hartpatiënten. Nitroglycerine bindt op een andere plaats aan de NMDA-receptor en brengt zo het daaraan gekoppelde memantine op de juiste plek.

Het effect was groter dan verwacht. Toegediend aan muizen met alzheimer stopte die combinatie niet alleen de achteruitgang, maar bracht ook herstel op gang. De onderzoekers willen het combinatiemiddel nu gaan testen bij mensen.

Het onderzoek naar medicijnen tegen alzheimer richtte zich tot nu toe vooral op vroege alzheimer en was gericht tegen de vorming van bèta-amyloïde plaques en tangles in de hersenen. Die kenmerkende structuren zagen onderzoekers als uitingen van de onomkeerbare schade schade die ziekte van Alzheimer in de hersencellen aanricht. De resultaten van dit onderzoek waren echter teleurstellend. Wellicht is later ingrijpen toch nog mogelijk.