Geheim vredesoverleg in Nederland

File - In this Sept. 20, 2011file photo, Israeli settler youths wave Israeli flags at the start of a protest march against Palestinian statehood, from the West Bank Jewish settlement of Itamar near the Palestinians town of Nablus. Palestinian Israel is going ahead with plans to build more than 1,000 settler homes in the West Bank, a spokesman said Thursday, a step that drew criticism from the Palestinians and may pose a challenge to peace efforts by Secretary of State John Kerry. (AP Photo/Ariel Schalit, File)
File - In this Sept. 20, 2011file photo, Israeli settler youths wave Israeli flags at the start of a protest march against Palestinian statehood, from the West Bank Jewish settlement of Itamar near the Palestinians town of Nablus. Palestinian Israel is going ahead with plans to build more than 1,000 settler homes in the West Bank, a spokesman said Thursday, a step that drew criticism from the Palestinians and may pose a challenge to peace efforts by Secretary of State John Kerry. (AP Photo/Ariel Schalit, File) AP

Nederland heeft zeker een jaar lang geprobeerd het vastgelopen vredesoverleg tussen Israël en de Palestijnen op gang te brengen. Dat bevestigen betrokkenen aan NRC Handelsblad. Een Israëlische en een Palestijnse onderhandelaar zijn afgelopen winter in Nederland geweest voor gesprekken. De geheime operatie kreeg in Nederland de codenaam ‘Blauwgroen’: een verwijzing naar de vlaggen van beide partijen.

Het Nederlandse initiatief, waarbij VVD-Kamerlid Han ten Broeke als gezant een hoofdrol speelde, begon na het vastlopen van vredesbesprekingen in Amman, in januari 2012. Daarna heeft Nederland geprobeerd de Israëlische premier Netanyahu en de Palestijnse president Abbas samen aan tafel te krijgen. Nederland heeft daartoe bemiddeld over de vrijlating van Palestijnse gevangenen, als Israëlisch gebaar van goede wil, en ook over de invoer van Russische wapens voor de Palestijnse Autoriteit.

Nederland zag voor zichzelf uiteindelijk niet zozeer een rol als bemiddelaar weggelegd, maar vooral als begeleider en eventueel als gastheer voor vredesoverleg. Onder andere omdat Nederland van oudsher goede betrekkingen onderhoudt met beide partijen en omdat de locatie niet voor de hand ligt – waardoor de zaak geheim zou kunnen blijven.

Slechts enkele medewerkers van Buitenlandse Zaken waren van operatie Blauwgroen op de hoogte. Toenmalig minister Uri Rosenthal (VVD) was in elk geval nauw betrokken. Hij en zijn partijgenoot Ten Broeke hebben Netanyahu en Abbas – afzonderlijk – verschillende malen onder vier ogen gesproken, onder andere in Jeruzalem en Ramallah. De Tweede Kamer wist hier tot nu toe niet van.

Volgens bronnen bleven Abbas en Netanyahu het hele afgelopen jaar om elkaar heen draaien. Ze stelden allebei voorwaarden waarvan ze wisten dat de tegenpartij daar niet mee in zou stemmen. Desondanks hield Nederland de contacten gaande, in afwachting van een beter moment.

Vanwege het Amerikaanse vredesinitiatief, dat president Obama in maart lanceerde, heeft Nederland zijn inspanningen gestaakt. Nederland wil de Amerikanen niet in de wielen rijden. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry bezocht Israël en de bezette Palestijnse gebieden de laatste maanden herhaaldelijk, in een poging het vredesproces te herstarten.

De huidige minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans (PvdA) weet sinds zijn aantreden van de operatie. Het staat niet op de agenda tijdens zijn bezoek aan Jeruzalem, dat vandaag begint. Daar zal Timmermans steun uitspreken voor het initiatief van zijn Amerikaanse collega.

De Nederlandse bemiddelingspoging werpt nieuw licht op de omstreden pro-Israëlische houding van oud-minister Rosenthal. Hij geloofde, naar verluidt, dat als Nederland achter de schermen een rol wil spelen bij het vredesproces, het publiekelijk zijn kritiek op Israël moet matigen.

Vanwege de uitgesproken pro-Israëlische houding van het vorige kabinet is het opmerkelijk dat de Palestijnen aan het initiatief meewerkten. Sterker: de Palestijnen zouden zelf naar Ten Broeke zijn gestapt met de vraag of hij de kar wilde trekken. Palestijnse bronnen verklaren dat Ten Broeke achter de schermen veel kritischer was over Israël dan in de Tweede Kamer, en meer sympathie toonde voor de Palestijnse zaak.

Ingewijden zijn verdeeld over de Nederlandse poging. Sommigen prijzen Rosenthals ambitieuze politiek. Anderen noemen hem naïef en hoogmoedig. Het vredesproces zit al jaren muurvast.

Oud-ambassadeur Koos van Dam, die zich al decennia met het Midden-Oostenconflict bezighoudt, is verbaasd over de poging van Rosenthal. „Die is zó pro-Israël dat hij zelfs sprak van de betwiste gebieden in plaats van de bezette Palestijnse gebieden. Naar mijn idee diskwalificeer je je dan voor de bemiddelaarsrol. De Palestijnen moeten wel heel wanhopig zijn geweest om ons vorige kabinet om hulp te vragen.” Van Dam heeft wel lof voor de poging. „Maar ik had van tevoren kunnen zeggen dat dit niet werkt. Er komt alleen beweging in als er heel zware druk op Israël wordt uitgeoefend.”

Het ministerie, oud-minister Rosenthal en Kamerlid Ten Broeke weigeren commentaar op de kwestie.

In het nieuws: pagina 4-5

Stop muur in Israël: pagina 15