Timmermans: hopen dat Rohani zijn woorden waarmaakt

Aan hangers van de nieuwe president Hassan Rohani vieren zijn verkiezingsoverwinning in Iran gisteren. Foto Reuters / Yalda Moayeri

Nederland hoopt dat de nieuwe Iraanse president Hassan Rohani de woorden uit zijn verkiezingscampagne waarmaakt. Dat liet minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans (PvdA) weten in een verklaring. Eerder zei Rowhani te zullen streven naar een nieuwe en betere relatie met de buitenwereld.

Maar Timmermans denkt dat de speelruimte van Rowhani beperkt is, omdat hij onderdeel is van “de religieuze elite, die strak lijkt vast te houden aan het gevoerde beleid om niet tegemoet te komen aan de gerechtvaardigde eisen van de internationale gemeenschap, met name bij het nucleaire beleid”.

Ook staan volgens de minister de mensenrechten onverminderd zwaar onder druk en speelt Iran een negatieve rol bij een aantal regionale ontwikkelingen. Maar als Rohani inderdaad invulling geeft aan de wens een betere relatie met het Westen op te bouwen, vindt Timmermans “iedere stap in de goede richting welkom”.

De gematigde geestelijke Rohani kreeg bij de presidentsverkiezingen vrijdag in de eerste ronde ruim vijftig procent van de stemmen. Een tweede ronde werd daardoor overbodig. De opvolger van Mahmoud Ahmadinejad geldt als een hervormingsgezinde geestelijke die dicht bij de tegenwoordig als hervormer beschouwde oud-president Rafsanjani staat. Rohani zal Rafsanjani’s lijn volgen: inzetten op behoud van het Iraanse atoomprogramma en tegelijkertijd verzoening met het Westen nastreven.

Iran is geen democratie: het heeft sinds 1979, toen de revolutie een einde maakte aan het bewind van de shah, een uniek eigen bestuurssysteem dat Velayat e-faqih heet, “het voogdijschap van de islamitische geleerde”. De opperste leider staat boven het parlement en de president en geeft de doorslag in belangrijke zaken.

Wat aanvankelijk onder die opperste leider, Ayatollah Komeiny, een democratie binnen een dictatuur was, werd onder Khamenei, die die rol nu vervult en weinig tegenspraak toestaat, een dictatuur met een dun democratisch randje. De zes presidentskandidaten van deze verkiezingen werden geselecteerd door de Raad van Hoeders, onder Khameneis toezicht.

Rohani tempert verwachtingen Iraniërs

Overigens waren niet alleen duizenden aanhangers van de gematigde presidentskandidaat Hasan Rowhani enthousiast over zijn verkiezing. Ook de Iraanse effectenbeurzen vieren voor de tweede dag op rij de verrassende verkiezingswinst. Veel Iraniërs én investeerders hopen dat Rowhani zijn land uit het isolement zal weten te loodsen.

De nieuwe president probeerde zelf de verwachtingen wat te temperen. De ernstige economische problemen zijn niet “in een ommezien” opgelost, waarschuwde hij. De kliek van geestelijken die in Iran de lakens uitdeelt laat het economisch beleid doorgaans aan de president over. Maar bij buitenlandse zaken, defensie en het omstreden atoomprogramma houden zij het laatste woord. Die beleidsterreinen hebben weer een grote weerslag op de economie: Teherans nucleaire programma is Iran op verlammende sancties komen te staan.

Rohani treedt pas in augustus aan, maar sloeg vandaag meteen al de hand aan de ploeg. Hij sprak met parlementsvoorzitter Ali Larijani over de torenhoge inflatie en werkloosheid. Ook overlegden de twee over kandidaten voor een ministerschap in het nieuwe kabinet. Het parlement, dat stevig in conservatieve handen is, moet Rohani’s ministersploeg goedkeuren alvorens het regeren kan beginnen.

    • Niels Posthumus