Dit meisje wás de jaren 70

Saskia Holleman zag de posters pas toen ze al waren gedrukt. Ze was het meisje op de affiche van de PSP. Het werd een icoon van de jaren 70.

Al snel kwam er kritiek op de poster. „De PSP heeft weinig om het lijf”, zeiden grappenmakers.
Al snel kwam er kritiek op de poster. „De PSP heeft weinig om het lijf”, zeiden grappenmakers.

Langer dan een half uurtje heeft de fotosessie niet geduurd. Toen het blote meisje eenmaal in het gras stond, in een weiland bij Nootdorp, liepen de meeste koeien al gauw weg. Maar toen er één achterbleef, nieuwsgierig in de camera kijkend, wist fotograaf Hendrik-Jan Koldeweij meteen dat dit de ideale foto was. Typisch Hollands, bloot met koe – stout en toch eigenlijk heel onschuldig. Of, zoals het in 1971 op de iconisch geworden verkiezingsaffiche van de PSP kwam te staan: „Ontwapenend”. Saskia Holleman was 25, toen ze poseerde. Maandag is ze op 68-jarige leeftijd overleden, na een succesvolle carrière als strafrechtadvocaat. Maar haar leven lang bleef ze het meisje dat ooit de jaren zeventig symboliseerde op de opvallendste verkiezingsaffiche aller tijden.

Koldeweij zocht een lenige jonge vrouw voor een serie vrolijke blootfoto’s die hij maakte voor het NVSH-maandblad Sekstant. Zijn oog viel op Saskia Holleman, die destijds meedanste in het showballet van de populaire Snip & Snap-revue. Zij wilde wel. In de auto van de fotograaf trok ze op een zonnige zomerdag in 1970 haar kleren uit en sprong ze over een paar slootjes tot ze tussen de koeien stond. Koldeweij volgde haar met zijn zware Hasselblad-camera en gaf haar een lichtrode pruik om haar geheven hoofd een extra euforisch effect mee te geven. Hij maakte maar liefst 150 opnamen, waarvan het blad er één afdrukte, zonder koe. Het model ontving, volgens afspraak, 300 gulden. Einde verhaal, zo leek het.

Maar toen zag ontwerper George Noordanus, die een affiche voor de PSP moest maken, de andere foto’s. En hij vond onmiddellijk dat dit de perfecte blikvanger zou zijn voor een PSP-affiche: een ontwapenend beeld voor een pacifistische partij in een tijd dat bloot gelijkstond met links en vooruitstrevend. Ook de geestverwante VPRO tartte de burgerij in die jaren geregeld met bloot.

Saskia Holleman zag het aanplakbiljet pas toen de hele oplage al was gedrukt. De makers hadden weliswaar geprobeerd vooraf haar toestemming te vragen, maar wegens haar wintersportvakantie was ze onbereikbaar geweest. Toen ze haar het resultaat lieten zien, schrok ze even. „In Sekstant staan is één”, zei ze in 2005 in dagblad Trouw, „op alle reclamezuilen in het land hangen toch wat anders.” Na een dag liet ze weten dat ze een extra honorarium van 1.250 gulden wilde hebben. „Van Noordanus hoorde ik dat de PSP in alle staten was: wij zijn maar een arme partij. Na veel vijven en zessen gingen ze overstag.”

In diverse christelijke gemeenten werden de affiches niet aangeplakt, of alleen met zwart plakband over enkele delen. „De PSP heeft niets om het lijf”, zeiden grappenmakers. Maar staatssecretaris Wiersma van Justitie oordeelde dat de campagne niet in strijd was met de wet. Veel heeft alle ophef toen echter niet geholpen: de partij, die later opging in GroenLinks, verloor dat jaar twee van de vier Kamerzetels.