Turkse betogers vrezen bijltjesdag

De Turkse regering heeft al jaren de gewoonte haar opponenten gevangen te zetten. Nu zijn de anti-Erdogan betogers bang voor diens wraak.

Politie bewaakt het monument van Atatürk, vader van de Turkse republiek, op het vannacht schoongeveegde Taksimplein in Istanbul.
Politie bewaakt het monument van Atatürk, vader van de Turkse republiek, op het vannacht schoongeveegde Taksimplein in Istanbul. Foto AP

Het nieuws verdronk in alle spektakel rond de ontruiming van het Taksimplein. Terwijl de oproerpolitie het hart van Istanbul heroverde op duizenden demonstranten, arresteerden hun collega’s elders in de stad 45 advocaten wegens hun steun aan het protest. In Turkije groeit de vrees voor bijltjesdag, de arrestatie van iedereen die de afgelopen twee weken zijn stem tegen de regering durfde te verheffen.

De advocaten protesteerden deze week in het gerechtsgebouw van Istanbul uit solidariteit met het protest op Taksim. „Eerst werden twee advocaten opgepakt”, vertelt Mehmet Durakoglu, voorzitter van de balie van advocaten in Istanbul. „Toen verscheidene collega’s zich aansloten bij het protest werden ze massaal in de boeien geslagen. Sommige agenten sleepten advocaten aan hun haren over de vloer. We hebben geen misdrijf begaan. Het gerechtsgebouw is onze werkvloer.”

De arrestaties passen in een patroon. De afgelopen drie jaar gaven Turkse aanklagers opdracht tot een golf van arrestaties van opponenten. Tientallen journalisten zitten in de gevangenis, honderden legerofficieren, duizenden Koerdische activisten. De arrestaties gebeuren meestal onder de vlag van „steun aan een terroristische organisatie”. Eerder stonden meer dan veertig Koerdische advocaten terecht wegens hun contacten met de gevangen leider van de PKK, Abdullah Öcalan.

„We zien hier een patroon bij de regering van Erdogan en dit is wat we de komende dagen vrezen: wraak”, zegt Carol Bogert van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. „Een typische reactie van deze regering op kritiek is opponenten overstelpen met rechtszaken.”

De hoofdredacteur van de eigenzinnige krant Taraf, Ahmet Altan, trad om die reden onlangs terug. Hij kon de tientallen rechtszaken die premier Erdogan tegen hem aanspande, niet meer betalen. Turkse journalisten beklagen zich over de vele telefoontjes die ze dezer dagen krijgen van het hoofdkantoor over hun berichtgeving. De bedrijfsdirecteuren met belangen in verschillende sectoren van de economie willen hun goede banden met de regering niet op het spel zetten. CNN-Türk zond op het hoogtepunt van de rellen op Taksim, vorige week zaterdag, een documentaire uit over pinguïns.

De redactionele keuzes leidden op Twitter en Facebook tot woede en cynisme. Bijna veertig twitteraars in Izmir en Adana werden gearresteerd wegens opruiende teksten. TV-zenders die wel bleven uitzenden, zoals Halk-tv en Ulusal-tv, krijgen nu boetes opgelegd „wegens het schaden van kinderen en de jeugd”.

Ook buitenlandse correspondenten worden niet gespaard. Premier Erdogan viel in zijn toespraken verscheidene malen uit tegen de buitenlandse media. De correspondent van The Economist werd persoonlijk aangevallen in de regeringsgezinde krant Yeni Safak omdat het blad de premier op de cover als een Ottomaanse sultan. „De betogers worden gebruikt door financiële instituties, de rente-lobby, en de media om de Turkse economie te schaden”, zei Erdogan gisteren. „We zullen de provocateurs en terroristen bij de nek pakken. Niemand zal ontkomen.”

Gisteren vielen tijdens de herovering van Taksim door de oproerpolitie tientallen gewonden. Bij het provisorisch ingerichte hospitaal in het Gezipark verzorgden doktoren talloze hoofdwonden. Sommige demonstranten werden geraakt door rondvliegende traangasgranaten. Een demonstrant overleed gisteren aan zijn verwondingen. Anderen kregen stenen tegen hun hoofd die demonstranten naar de politie wierpen. Er werd ook met metalen knikkers geschoten. Artsen weigeren te praten met journalisten, uit angst dat ze na de protesten worden gebrandmerkt als anti-regering. „We spreken met veel gewonde demonstranten die geen aangifte durven te doen omdat ze bang zijn zelf te worden aangeklaagd”, zegt Bogert van Human Rights Watch.

Maandag nodigde premier Erdogan de initiatiefnemers van het protest in Gezipark uit voor een gesprek in Ankara vandaag. Dat gesprek zou nog steeds doorgaan. Maar sinds de inname van Taksim is het machtsevenwicht tussen demonstranten en premier gekanteld. Erdogan onderstreepte gisteren niet van plan te zijn voor iemand te knielen. „Deze Tayyip Erdogan zal niet veranderen.”