Ryan Gosling zwijgt vooral in nachtmerrie van neonlicht

Only God Forgives. Regie: Nicolas Winding Refn. Met: Ryan Gosling, Kristin Scott Thomas, Vithaya Pansringarm, Rhatha Phongam. In: 48 bioscopen. ****

De grootste vijand van creativiteit is goede smaak, vindt de Deense cultregisseur Nicolas Winding Refn. Dat is geen slecht uitgangspunt maar hij loopt het risico in de tegenovergestelde redenering te gaan geloven: alles wat getuigt van wansmaak is een uiting van creativiteit. Zijn nieuwe film Only God Forgives bevat scènes van pure martelporno, met gebruik van allerhande bestek en keukengerei, die behoren het smerigste dat hij in zijn loopbaan heeft gemaakt. In Cannes leverde hem dat de nodige weglopers op.

Toch is dat niet wat Only God Forgives bijzonder maakt, want extreme bloederigheid is bijna routine in Refns werk. Verrassender is dat hij de surrealistische atmosfeer nu zo ver heeft doorgevoerd, dat hij niet eens meer een poging lijkt te hebben gedaan om nog een enigszins coherente misdaadfilm af te leveren. Only God Forgives is statisch, speelt zich grotendeels binnenskamers en in de nacht af, en er is nauwelijks onderscheid te maken tussen droomwereld en filmwerkelijkheid. Gemaniëreerd, maar ook fascinerend in al zijn buitenissigheid.

Dat maakt Only God Forgives een naaste verwant van het even neonbelichte Spring Breakers. Waar Harmony Korine met zijn bikinifilm weer eens een groter publiek wist te bereiken, zal Refn met zijn nieuwe film vermoedelijk een flink deel van de nieuwe fans kwijtraken die hij heeft gemaakt met het veel rechtlijniger Drive – met net als in zijn nieuwe film een hoofdrol voor Ryan Gosling.

Veel scènes zijn slecht geschreven, de dialogen zijn ronduit krukkig in hun directheid. Maar Refns visuele talent maakt bijna alles goed. Only God Forgives speelt zich af in de Thaise onderwereld, waar de grotendeels zwijgende Gosling een boksschool runt als dekmantel voor drugshandel. Als zijn psychopaat van een broer wordt vermoord nadat hij eerder een meisje heeft verkracht en afgeslacht, komt zijn moeder in beeld, hoofd van het misdaadimperium, gespeeld door een hooggeblondeerde Kristin Scott Thomas in strakke jurkjes en op hoge hakken. Scott Thomas mag na eindeloos veel keurige dames te hebben gespeeld nu eindelijk een keer los; briljante casting. De moeder komt tegenover de alweer zo zwijgzame Thaise politieman Chang te staan, die met zijn traditionele zwaard de straten van Bangkok schoonveegt.

Refn gebruikt grote woorden als hij over de film spreekt, de film zou gaan over het zoeken naar God en de Engel der Wrake. Maar afgaand op de film zelf blijft onduidelijk hoe serieus we zijn droombeelden van de stad en de nacht precies moeten nemen. Only God Forgives balanceert tussen het meest belachelijke en banale en het meest sublieme wat film te bieden heeft. Serieus filmauteur zijn is in het huidige tijdsgewricht, nu veel mythen van de hoge kunst zijn ontmanteld, alleen mogelijk door voortdurend met jezelf en met het medium te spotten – ongeveer zoals zijn landgenoot Lars von Trier dat in veel van zijn films doet. Een ingewikkelde beweging, maar wel een die bij Refn – net als bij Von Trier – verwarrende en eigenzinnige beelden oplevert – soms zelfs beelden van grote schoonheid.