Libertairen hebben eindelijk een held

Veel Amerikanen willen minder bemoeienis van de overheid. Maar tot nu toe stellen libertairen politiek weinig voor. De zaak-Snowden kan daar verandering in brengen.

Een journalist installeert een microfoon voor de deur van de ouders van Edward Snowden.
Een journalist installeert een microfoon voor de deur van de ouders van Edward Snowden. Foto Reuters

Edward Snowden verdeelt Amerika tot op het bot. Maar oude vetes en allianties tellen niet meer. Het land is nu eens niet verdeeld in een conservatief en een progressief kamp. Snowden legt een heel andere tegenstelling bloot: die tussen de groep libertairen, ‘vrijheidslievenden’ die alle instituties wantrouwen, en de groep die partij kiest voor de overheid.

Op die manier heeft de 29-jarige Snowden met zijn onthullingen over de National Security Agency (NSA) de conservatieve talkshowhost Glenn Beck in hetzelfde kamp gebracht als de linkse filmmaker Michael Moore. „De held van het jaar”, noemde Moore de klokkenluider achter de onthullingen van The Guardian en The Washington Post. Beck twitterde over „deze echte held”: „Ik heb zojuist gelezen over de man op wie ik heb gewacht.”

In het andere kamp: president Barack Obama en de Democratische partijtop broederlijk naast de Republikeinse elite, onder wie partijleider John Boehner en senator John McCain. „Snowden is een verrader”, zei Boehner. „Het vrijgeven van deze informatie brengt Amerikanen in gevaar. En het is een grove schending van de wet.”

Soms is er een grote affaire voor nodig om te zien dat de tektonische platen onder het Amerikaanse politieke stelsel aan het verschuiven zijn. Bruce Majors, makelaar en invloedrijk libertair activist, zegt het in zijn stamkroeg in Washington zo: „Een groeiende groep Amerikanen is bezorgd over de groeiende macht van de federale overheid. Die mensen vind je links en rechts.”

Libertarisme, schrijft commentator Chris Cillizza van The Washington Post, is weer „hot” in Amerika. „Deze politieke filosofie die ingrijpen door de overheid verafschuwt, is weer in de mode, vooral onder jonge kiezers.” De controverse over de NSA kan de libertaire beweging volgens Cillizza extra gewicht geven. Zoveel zelfs, dat ze een politieke factor van betekenis kan worden.

De veertiger Bruce Majors is een voortrekker van deze beweging. Hij noemt zichzelf op internet ‘de Slapeloze Libertair’. Hij is druk met het oprichten van een landelijke partij, die opkomt voor de vrijheden van burgers. Hij is tegen belastingen en – zelf homoseksueel – voorstander van het homohuwelijk.

Voor Majors staat vast dat Obama de VS in een politiestaat aan het veranderen is. Hij begint over de buitenlandse oorlog met drones, waarbij zeker vier Amerikanen zijn gedood. En over recente onthullingen over de Amerikaanse Belastingdienst, die extra onderzoek deed naar conservatieve groepen als de Tea Party.

Majors: „Er moet een moment komen dat burgers zeggen dat het genoeg is. Ze moeten de straat op. De NSA-affaire leent zich daar goed voor. Als er iets met Snowden gebeurt, als hij bijvoorbeeld wordt gearresteerd, zie ik zo’n volkswoede wel ontstaan. Veel mensen vinden dat Obama veel te ver is gegaan.”

Volgens onderzoek uit 2010 van Cato Institute, een libertaire denktank in Washington, noemt 15 procent van de bevolking zich libertair. Maar vraag Amerikanen naar een concreet onderwerp en het aantal mensen dat de overheid wantrouwt, is veel hoger. Veel mensen, zegt het instituut, zijn libertair zonder het te weten. CNN peilde vorig jaar dat 62 procent van de Amerikanen vindt dat de federale overheid te groot is en te veel macht heeft.

„De overheid wantrouwen is niet voorbehouden aan rechts. Er zijn ook progressieve Amerikanen die niets van overheidsbemoeienis moeten hebben”, zegt onderzoeker Patrick Hedger van de (rechtse) libertaire lobbygroep FreedomWorks. „Die afkeer zit diep in het Amerikaanse denken verankerd.”

Links en rechts hebben andere thema’s, maar vinden elkaar in dat wantrouwen. Linkse libertairen pleiten voor het homohuwelijk en voor het legaliseren van marihuana. Hun argument dat de overheid zich niet in privézaken moet mengen, valt goed. Een meerderheid van de Amerikanen is inmiddels voor het homohuwelijk, dat al in twaalf staten legaal is. En recent legaliseerden twee staten, Washington en het conservatieve Colorado, de verkoop van marihuana. Patrick Hedger: „Deze thema’s zijn onder rechtse libertairen ook steeds populairder geworden.”

Voor rechtse libertairen zijn belastingen van oudsher het belangrijkste thema. De libertaire politicus Ron Paul, aan wie klokkenluider Snowden geld doneerde voor zijn campagne, stond aan de basis van de populistische Tea Party-beweging. Maar de Tea Party, waarin ook Bruce Majors actief was, kreeg te kampen met een richtingenstrijd. Anti-abortusactivisten en evangelische Republikeinen kwamen tegenover de ‘vrijheidslievende’ libertairen te staan. De laatste groep hield het snel voor gezien. Ook Majors verliet de Tea Party.

Politiek krijgen libertairen nog weinig gedaan in Amerika’s tweepartijenstelsel. Ron Paul verloor in de Republikeinse voorverkiezingen van Mitt Romney. Zijn zoon Rand Paul is de enige Republikein in de Senaat die zich een echte libertair noemt. De onafhankelijke libertaire presidentskandidaat Gary Johnson won vorig jaar 1 procent van de stemmen.

Majors, die actief is voor Johnson, zegt dat alleen een nieuwe partij een politieke doorbraak kan betekenen. „We worden het nooit eens. Of we moeten de Republikeinse Partij overnemen, of de Democratische. Dat is onmogelijk, want je vindt libertairen aan beide zijden van het spectrum.”

Patrick Hedger van FreedomWorks zegt dat de libertairen voor een nationale doorbraak een ‘zaak’ nodig hebben, iets waar iedereen enthousiast van wordt. „En die zaak hebben we nu. Edward Snowden is de perfecte man voor ons. Hij komt in zijn eentje op tegen de elite. En hij laat zien dat hij kan winnen. Dit is een beslissend moment voor onze beweging.”