Hoe lek is het Nederlandse examen?

De eindexamens van vijftien vakken zijn gestolen. Deugt het systeem niet, of is dit het probleem van één school?

Twee incidenten, is dat al een trend? In januari van dit jaar werd de Citotoets gestolen en te koop aangeboden via Marktplaats. En gisteren werd duidelijk dat op de islamitische scholengemeenschap Ibn Ghaldoun in Rotterdam leerlingen de eindexamens van maar liefst vijftien vakken hebben gestolen.

Niet eerder ging het zo mis met de eindexamens. Door problemen op één school moeten 200.000 leerlingen zich zorgen maken over de geldigheid van hun examens. Vanmiddag om vijf uur zou bekend worden of de gestolen examens alleen op de Ibn Ghaldoun-school moeten worden overgemaakt, zoals de Onderwijsinspectie gisteren besliste, of ook op andere scholen.

Examens worden al decennia op dezelfde manier gemaakt en verspreid. Het Cito, dat de opgaven ontwikkelt, stuurt ze met bijzonder transport naar de scholen, waar ze de kluis ingaan. De examensecretaris van de school is verantwoordelijk. Op de examendag wordt het zegel van de envelop ten overstaan van getuigen verbroken en gaat iedereen aan de slag. Zo ging het altijd goed. Tot nu.

De schok was dan ook groot toen gisteren duidelijk werd wat er op scholengemeenschap Ibn Ghaldoun is gebeurd. Staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs, VVD) maakte het nieuws tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer bekend. Toen hij de lijst van vakken opnoemde waarvan het examen gestolen was, klonk er onthutst geroezemoes in het parlement. Niet één of twee examens waren ontvreemd, zoals aanvankelijk werd gedacht, maar veel meer.

Dekker had in januari de Tweede Kamer ook al wat uit te leggen. Toen bleek dat de Cito-eindtoets voor het basisonderwijs was gestolen. De staatssecretaris bepleitte toen meer overheidsregie. „Voor mij is dit een bevestiging dat er snel een centrale eindtoets in het basisonderwijs moet komen.” Als die toets net als het eindexamen zou worden gemaakt en verspreid onder auspiciën van het College voor Examens (CvE), was het hele proces veel beter te bewaken, meent Dekker.

Het is pijnlijk dat nu blijkt dat het ook onder de vleugels van het CvE kan misgaan. Maar betekent dit dat er iets fundamenteel fout zit met de beveiliging van de examens? Dekker wilde gisteren in de Kamer die conclusie niet trekken.

Eerst moeten de onderwijsinspectie en het Openbaar Ministerie hun werk afmaken, vond hij. De staatssecretaris leek niet bij voorbaat van plan het hele systeem op de schop te nemen. De huidige manier van werken was tot voor kort waterdicht.

Maar ook deze sterke ketting blijkt nu niet steviger dan de zwakste schakel. Die zwakste schakel blijkt de islamitische scholengemeenschap Ibn Ghaldoun te zijn, een school waar al jaren problemen zijn. Het OM maakte gisteren bekend dat twee van de drie verdachten van de diefstal twee weken langer in voorarrest blijven. Het AD meldde vanochtend dat één van hen de zoon is van een leraar van de school. Deze man zou zeven jaar directeur van de Ibn Ghaldoun zijn geweest. Politici uit de Rotterdamse gemeenteraad en de Tweede Kamerfractie van de PVV vragen nu om sluiting van de school.

Dekker moet de komende weken een belangrijk besluit nemen. Signaleert hij een trend en verandert hij alle procedures rondom toetsen en examens, of haalt hij één rotte appel uit de mand?