Het grootse verleden van een hoogst excentrieke dame

Tabu. Regie: Miguel Gomes.In: 9 bioscopen.*****

Dat kan eigenlijk alleen in film, zo’n grote, tegelijkertijd hopeloze en tomeloze liefde. Bijvoorbeeld in Miguel Gomes’ Tabu, een Portugese zwart-witfilm, die vorig jaar op het Filmfestival Berlijn met diverse prijzen is bekroond. De film is een hommage aan F.W. Murnaus laatste film Tabu (1931), ook al een film over een onmogelijke liefde. Net als die film bestaat ook Gomes’ Tabu uit twee delen: ‘Paradise Lost’ en ‘Paradise’ (bij Murnau was het andersom) en wordt er een bewuste keuze gemaakt om te spelen met de stilte van film, en de kunstmatigheid van de setting.

Maar Gomes trok niet alleen zoals Murnau naar een exotisch oord (bij Murnau was dat Tahiti). Het eerste deel van zijn film speelt zich in hedendaags Lissabon af, het tweede in een fictieve Portugese kolonie in Afrika. Hoofdpersoon Pilar, een eenzame vrouw van middelbare leeftijd ontrafelt langzaam het grandioze verleden van haar excentrieke oude buurvrouw Aurora, die in het ziekenhuis is opgenomen.

Het tweede deel is als het ware haar fantasie van Aurora’s jonge jaren op de Afrikaanse savanne. Het liefdesverhaal beweegt zich ergens tussen herinnering, verbeelding en verlangen. Maar Tabu gaat niet alleen over de liefde tussen twee mensen, en over jaloezie en passie, maar ook over het collectieve liefdesverdriet van Portugal, dat na het verlies van z’n koloniën in hartbrekende melancholie verviel.

Met het gebruik van het woord meesterwerk moet je spaarzaam zijn, maar Tabu is er een. Zowel een klassiek meesterwerk door z’n formalisme, stijl en beheersing, als een modern meesterwerk omdat de film speels is en vol zelfspot zit en niet vergeet dat politieke ernst af en toe een knipoog behoeft.