Grote schoonmaak Griekse tv

Ineens bevroor het beeld. De sluiting van publieke zenders roept protesten op, al vonden veel Grieken de omroep te duur. ‘Dit bood ons nog een kans op beschaving.’

A protester smokes a cigarette inside Greek state television ERT's headquarters in Athens June 12, 2013. Greece announced the closure of its state broadcaster out of the blue on Tuesday, one of the most drastic measures yet in its struggle to shore up its bankrupt state finances and meet the terms of an international bailout. REUTERS/Yorgos Karahalis (GREECE - Tags: BUSINESS EMPLOYMENT POLITICS CIVIL UNREST MEDIA)
A protester smokes a cigarette inside Greek state television ERT's headquarters in Athens June 12, 2013. Greece announced the closure of its state broadcaster out of the blue on Tuesday, one of the most drastic measures yet in its struggle to shore up its bankrupt state finances and meet the terms of an international bailout. REUTERS/Yorgos Karahalis (GREECE - Tags: BUSINESS EMPLOYMENT POLITICS CIVIL UNREST MEDIA) REUTERS

Athene. - Het was de snelste bezuinigingsoperatie tot nu toe van de Griekse regering. Halverwege de middag was aangekondigd dat de stekker eruit zou gaan bij de publieke omroep, en om elf uur ’s avonds bevroor het beeld op de zender van de ERT terwijl presentatoren en studiogasten nog druk door elkaar heen praatten. Hun monden bleven half open staan.

Voor de gebouwen van publieke omroep ERT in Athene, Thessaloniki en op Kreta hadden zich in de uren daarvoor tienduizenden demonstranten verzameld. Sommige kerken luidden hun klokken. Commerciële zenders hielden uit solidariteit werkonderbrekingen. Niemand zond een achtuur journaal uit. Tijd om te reageren op het regeringsbesluit, halverwege de middag bekendgemaakt, was er nauwelijks. Ongeloof en verslagenheid overheersten bij de 2.900 medewerkers van de drie tv-stations en bij hun kijkers.

De regeringswoordvoerder, zelf een voormalig journalist van de publieke omroep, noemde de ERT een „schoolvoorbeeld van verspilling en gebrek aan transparantie”. Hij zei dat er „drie tot acht keer” meer mensen werken dan nodig, terwijl minder publiek wordt bereikt dan door commerciële zenders als Mega tv en Sky. Het marktaandeel van de drie publieke tv-zenders ligt rond de tien procent. Vorig jaar had de Nederlandse publieke omroep in de avond een marktaandeel van 37 procent.

De medewerkers van de ERT worden volgens de regering veel te ruim betaald, terwijl ze al het werk uitbesteden aan productiemaatschappijen. Verouderde vakbondscontracten zouden het vrijwel onmogelijk maken hen via normale procedures te ontslaan. Iedereen in vaste dienst (ongeveer 2.650 van de 2.900 mensen) zou voortdurend te veel overuren schrijven.

Vakbonden en veel commentatoren zien het besluit als spierballenvertoon van de regering-Samaras. Die zou de trojka van IMF, EU en ECB, die op dit moment een controlebezoek brengt, willen laten zien dat ze kan bezuinigen. Eerder deze week is de privatisering van het gasbedrijf mislukt. Nu moest een andere opvallende maatregel worden gevonden. ERT sluiten is bovendien een manier om ambtenaren te ontslaan. Vóór de zomer moeten er tweeduizend ambtenaren minder zijn.

Direct na de aankondiging van de maatregel barstte op ERT een fel debat los. Nieuwspresentator Antonis Alafogiorgos noemde het besluit een „klap voor de democratie”. In het debat werden ook vergelijkingen getrokken met de militaire dictatuur van 1967-1974, omdat er toen geen persvrijheid was.

De publieke zenders gelden als enigszins braaf en op de hand van zittende regeringen, die soms pogen de inhoud te beïnvloeden. Behalve nieuwsprogramma’s en series zendt de ERT grote sportwedstrijden en bijvoorbeeld Sesamstraat uit.

De organisatie is een typisch voorbeeld van een staatsbedrijf waar geld wordt verspild. De omroepbijdrage bedraagt gemiddeld 20 euro per huishouden per maand. Dat vinden veel Grieken te veel, zeker gezien het lage marktaandeel. Het kabinet heeft gezegd dat deze bijdrage niet hoeft te worden betaald in de periode dat er geen uitzendingen zijn.

De maatregel leidt tot frictie in de coalitie. De grootste partij, Nieuwe Democratie, zou het besluit hebben genomen zonder instemming van de twee kleinere partners, Pasok en Democratisch Links (Dimar). De partijleider van Pasok, Evangelos Venizelos, liet weten dat hij niet bij het besluit betrokken was geweest. Pasok ziet het besluit als een „gevaarlijke pr-stunt”. Dimar noemt het „niet te bevatten” dat een Europees land geen publieke omroep zou hebben.

In de uren voor sluiting was de toon fel en grimmig. „Vandaag zien we een ERT zonder regeringsbemoeienis. Als dat (onafhankelijke journalistiek, red.) je bevalt is dat de oplossing, niet sluiting”, twitterde Kostas Vaxevanis, de journalist die de Lagarde-lijst onthulde met namen van mogelijke belastingontduikers met een Zwitserse bankrekening. Hij wordt wegens deze onthulling vervolgd en geldt inmiddels als een voorvechter van de persvrijheid.

Niemand ontkent dat er bij de ERT bezuinigd moet worden. In de jaren voor de crisis zijn massaal medewerkers aangenomen – door twee van de drie politieke partijen die nu in de regering zitten, merkt blogger Kostas Kallergis op. Hij vreest dat de regering-Samaras „eenzelfde monster” wil creëren, maar dan met mensen die loyaal zijn aan zijn partij.

„Net als de openbare scholen en ziekenhuizen is onze staatsomroep natuurlijk vreselijk. Maar het biedt ons tenminste nog een kans op beschaving”, reageert econoom Yanis Varoufakis op zijn blog. „Zonder publieke omroep zijn we overgeleverd aan de Rupert Murdochs van deze wereld, die nu vast nare ideeën krijgen over hoe dit Griekse model kan worden geëxporteerd.”