Fuck the system

Nu is het dus de vraag of u tegen Edward Snowden bent. Dit dankzij de zelfverklaarde hoeders van internetvrijheid, deugdelijke journalistiek en transparantie, volgens wie we vóór Snowden moeten zijn, want anders zijn we tegen. Alsof niemand leerde van de hysterie rond Julian ‘WikiLeaks’ Assange, was klokkenluider Edward Snowden binnen enkele minuten na zijn verschijnen een held in de sociale media. Of beter: HELD. En wie naar goed journalistiek gebruik probeerde wat meer over deze man te achterhalen, pleegde dus meteen ‘karaktermoord’ of probeerde doelbewust ‘de focus te verleggen’. Dit uiteraard gemanipuleerd door de duistere machten die ons omringen.

Columnist David Brooks van The New York Times heeft het kortom zo verkeerd nog niet gezien, in zijn spraakmakende en door bovengenoemde actievoerders prompt verguisde column over Snowden: ‘The Solitary Leaker’. Als je leven niet meer wordt gevormd door „bemiddelende” instanties zoals familie, buurt of religieuze groeperingen, schrijft Brooks, dan ligt het misschien voor de hand het door een bepaalde lens te gaan zien: alleen nog het eenzame, naakte individu en de gigantische, dreigende staat. Autoriteit, hiërarchie en organisaties zijn dan per definitie verdacht. Transparantie en de voorkeuren van het individu worden belangrijker.

David Brooks beschouwt het klokkenluiden van Snowden als het product van zo’n „geatomiseerd” leven en keurt het vervolgens in klinkende, om niet te zeggen ronkende woorden af, waarschuwend voor „het rijzend getij van wantrouwen” en „het bijtend verspreiden van cynisme”. Je kunt je afvragen of Brooks hier oorzaak en gevolg niet door elkaar haalt.

Aan het afkeuren van Snowdens actie ben ik net zo min toe als aan zijn heldenstatus. Maar maakt dat Brooks’ contouren van een nieuwe generatie autonome beterweters minder scherp? Zonder Snowden ook maar een moment voor terrorist te willen uitmaken: zijn eenzame manier van opereren, als ‘lone wolf’, doet ergens óók denken aan die eenlingen die op een dag opeens om zich heen schieten.

In Amerikaanse media wijzen intussen steeds meer deskundigen erop dat Snowden geen direct misbruik aantoonde – wel schimmigheid waar absoluut betere waarborgen moeten komen.

„Het internet is in principe een systeem waaraan je jezelf blootgeeft om er optimaal plezier van te hebben”, zei Snowden nota bene zelf tegen Barton Gellman van The Washington Post. „Het is een tv die naar jou kijkt.” Hij bedoelde dat zónder afluisteren.

We leverden onszelf uit en dat willen we nu terugdraaien. Fuck the system.

Dit zal vast nodig zijn, maar ik vond het toch geruststellender toen het fucken nog collectief gebeurde. Want of ze nou de Amsterdamse binnenstad in een slagveld veranderden of demonstreerden tegen Vietnam: daar hoorde onderlinge discussie bij. Het is het zeker weten van zoveel eenlingen dat me angst aanjaagt.

Margriet Oostveen schrijft op deze plek een wisselcolumn met Arjen van Veelen.