Boeken al verbrand? Dat is dan balen

Leerlingen van de Ibn Ghaldoun-school stalen de eindexamens van 15 vakken Een incident? De school heeft de schijn tegen Vandaag horen 200.000 leerlingen of ze examens over moeten doen

Redacteur onderwijs

Twee incidenten, is dat al een trend? In januari van dit jaar werd de Citotoets gestolen en te koop aangeboden via Marktplaats. En gisteren werd duidelijk dat op de islamitische scholengemeenschap Ibn Ghaldoun in Rotterdam leerlingen het eindexamen van maar liefst vijftien vakken hebben gestolen.

Nog nooit heeft zich zo’n ernstig voorval voorgedaan met de eindexamens. Problemen op één school zorgen er nu voor dat 200.000 leerlingen zich zorgen moeten maken over de geldigheid van hun examens. Die worden al decennia op dezelfde manier gemaakt en verspreid. Het Cito, dat de opgaven ontwikkelt, stuurt ze met bijzonder transport naar de scholen, waar ze in een kluis verdwijnen. Op de dag van het examen wordt het zegel van de envelop ten overstaan van getuigen verbroken en gaat iedereen aan de slag. Zo ging het altijd goed. Tot nu.

De schok was dan ook groot toen gisteren duidelijk werd wat er op scholengemeenschap Ibn Ghaldoun is gebeurd. Staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs, VVD) maakte het nieuws tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer bekend. Toen hij de lijst van vakken opnoemde waarvan het examen gestolen was, klonk er onthutst geroezemoes onder de parlementariërs. Niet één of twee examens waren ontvreemd, zoals aanvankelijk werd gedacht, maar veel meer.

Wat betekent dit voor de ruim 200.000 leerlingen die dit jaar eindexamen deden? Vanmiddag wordt dat duidelijk. Dan beslist de Inspectie van het Onderwijs of de gestolen examens alleen op de Ibn Ghaldoun-school opnieuw moeten worden gedaan, of ook elders. De kans lijkt nihil dat scholieren in heel Nederland weer aan de bak moeten, maar het is niet uitgesloten dat de examenkandidaten van een aantal scholen in Rotterdam, waar de examens wellicht zijn beland, hetzelfde lot moeten ondergaan als de leerlingen van de islamitische scholengemeenschap.

Eerst Cito, toen examens

Sander Dekker had in januari de Tweede Kamer ook al wat uit te leggen. Toen bleek dat de Cito-eindtoets voor het basisonderwijs was gestolen. De staatssecretaris bepleitte toen meer overheidsregie. „Voor mij is dit een bevestiging dat er snel een centrale eindtoets in het basisonderwijs moet komen.” Als die toets, net als het eindexamen onder auspiciën van het College van Examens (CvE) zou worden gemaakt en verspreid, was het hele proces veel beter te bewaken, meende de staatssecretaris.

Het is pijnlijk dat nu blijkt dat het ook onder de vleugels van het CvE kan misgaan. Maar betekent dit dat er iets fundamenteel fout zit met de beveiliging van de examens? Dekker wilde gisteren in de Kamer die conclusie niet trekken. Eerst moeten de onderwijsinspectie en het Openbaar Ministerie (OM) hun werk afmaken, vond hij. De staatssecretaris leek niet bij voorbaat van plan het hele systeem op de schop te nemen. Dat is ook niet gek. De huidige manier van werken was tot voor kort waterdicht. Maar ook deze sterke ketting blijkt nu niet steviger dan de zwakste schakel.

En die zwakste schakel was een sleutel: de sleutel van de kluis van de Ibn Ghaldoun-school. In 2010 raakte een van de kluissleutels van de scholengemeenschap kwijt. De directie besloot een exemplaar te laten bijmaken, in plaats van het slot te vervangen. Een noodlottige fout. Het verdwenen exemplaar is in handen geraakt van leerlingen die er zich toegang mee hebben verschaft tot de examens.

Dat de sleutel in 2010 verdwenen was, had de huidige directeur, die vorig jaar is aangesteld, niet meegekregen van zijn voorganger. Had zo’n omissie op iedere school kunnen voorkomen of is hier meer aan de hand?

Imams op de loonlijst

De islamitische scholengemeenschap heeft de schijn tegen. Ibn Ghaldoun strompelt al jaren van het ene incident naar het andere. In 2008 werd bekend dat de school ruim 1,2 miljoen euro moest terugbetalen aan het ministerie van Onderwijs. De school had dit bedrag onrechtmatig besteed. Zo was het geld gebruikt voor reizen naar Saoedi-Arabië waaraan behalve leraren, personeel, leerlingen en ouders ook buitenstaanders hadden deelgenomen. Verder stonden er werknemers op de loonlijst, onder wie imams, die geen aantoonbare activiteiten hadden verricht voor de school.

De toenmalige Rotterdamse onderwijswethouder Leonard Geluk (CDA) besloot daarop de gemeentesubsidie stop te zetten. Hij stuurde ook een brief aan de ouders van de leerlingen met de goede raad hun kinderen ergens anders op school te doen, omdat de kwaliteit van het onderwijs op de Ibn Ghaldoun-school veel te wensen overliet. De onderwijsinspectie beoordeelde de prestaties van de school als ‘zeer zwak’.

De ouders haalden hun leerlingen echter niet massaal van school en ook het onderwijs leek te verbeteren. In 2010 kende de gemeente Rotterdam weer subsidie toe, omdat de onderwijsinspectie de school niet langer als ‘zeer zwak’ beschouwde. Het vmbo-onderwijs werd nog wel als ‘zwak’ gekarakteriseerd en de school bleef ook onder verscherpt financieel toezicht.

De bescheiden vooruitgang die er was, is de afgelopen weken in één klap teniet gedaan. En de wanorde op de school heeft nu niet alleen de eigen leerlingen schade berokkend, maar laat alle eindexamenkandidaten peentjes zweten. PVV-Kamerlid Harm Beertema, voormalig leraar, vroeg zich gisteren af wat een school in Nederland moet doen om gesloten te worden als de fouten van de Rotterdamse scholengemeenschap daarvoor niet volstaan.

Dat is de vraag waarvoor staatssecretaris Dekker zich nu gesteld ziet. Signaleert hij een trend, mede vanwege de diefstal van de Citotoets, en verandert hij alle procedures rondom toetsen en examens, of verwijdert hij één rotte appel uit de mand? Het antwoord op deze examenvraag lijkt voor de hand te liggen.