Minuten later is het voorbij voor Spyker

Na maanden wachten en twee keer uitstel mocht Victor Muller in Detroit zijn Saab-overname verdedigen. Echt lang duurde het niet.

Spykertopman Victor Muller in de VS bij een van zijn auto’s.
Spykertopman Victor Muller in de VS bij een van zijn auto’s. Foto AFP

Het Zweedse avontuur van de Nederlandse zakenman Victor Muller dat in 2010 zo groots begon, eindigde gisteren op de tweede verdieping van het gerechtsgebouw in Detroit. Van duizenden Saab-werknemers die hem toejuichten omdat hij het merk van de ondergang had gered, naar een stil zaaltje van rechter Gershwin A. Drain. Geen publiek, geen camera’s.

Maanden had hij op deze hoorzitting gewacht. Twee keer werd zij uitgesteld. Maar nu zou de rechter eindelijk beslissen of hij een rechtszaak tegen GM mocht gaan voeren.

De rechter was minder enthousiast. Precies vijftien minuten. Zo lang kreeg de Amerikaanse advocaat van Muller om de rechter te overtuigen dat het de schuld van de Amerikaanse autofabrikant General Motors was dat Saab eind 2011 toch failliet was gegaan. En dat hij dus namens topman Muller van de kleine Nederlandse sportwagenfabrikant Spyker Cars – dat toen eigenaar van Saab was – een rechtszaak tegen GM zou mogen voeren om de schade van zeker 3 miljard dollar te claimen.

Want Saab, waar toen 3.400 mensen werkten, had een mooie, winstgevende toekomst voor zich, als GM in december 2011 niet dwars was gaan liggen. Een jaar daarvoor had Muller met zijn Spyker Cars het Zweedse merk van GM gekocht. Toen vervolgens het geld op was, kwam Muller met de Chinese fabrikant Youngman aanzetten, die geld in Saab wilde steken. Een goed plan, zei de advocaat. „Youngman zou 200 miljoen euro overmaken; in ruil daarvoor zouden ze op een gegeven moment aandelen krijgen. Met het geld zou Saab blijven draaien.”

Maar voormalig eigenaar GM ging niet akkoord met de deal. De Amerikaanse fabrikant zat er niet op te wachten dat hun technologie en hun kennis in Chinese handen terecht zou komen. De Chinese miljoenen kwamen vervolgens niet en Saab ging failliet. „De vernietiging van Victor Mullers zaken begon hier in Detroit”, zei de advocaat.

Daar dacht de advocaat van General Motors heel anders over. Zij schetste hoe Saab in 2010 bij Spyker Cars terecht was gekomen. GM verkeerde in grote financiële problemen, sloot fabrieken, ontsloeg mensen en hief merken op. De keus om Saab te laten verdwijnen, was snel gemaakt. In de elf jaar dat GM eigenaar van Saab was geweest, had het merk slechts één keer winst gemaakt. GM wilde Saab sluiten. Klaar.

En toen was daar ineens Spyker. „Een kleine, niche sportwagenfabrikant, die het nog een keer met Saab wilde proberen”, aldus de GM-advocaat. Waarom niet, dacht GM. Hoefden zij de tent in ieder geval niet te sluiten. En wat hadden ze van Spyker te vrezen. „Maar als het Ford was geweest of een andere serieuze concurrent, dan had GM Saab absoluut niet verkocht.” Een voorwaarde voor de overname was dat GM het recht had om een doorverkoop van Saab te blokkeren als daarmee het eigendom van Saab – inclusief technologie van GM – in verkeerde handen zou vallen.

Dat was bij de overname door Spyker in 2010 nog niet aan de orde. Muller wilde niets doorverkopen, maar met het kleine Spyker Saab zelf weer groot maken. Geld voor de overname van het verlieslijdende Saab had het verlieslijdende Spyker niet, maar rasoptimist Muller wist 1 miljard dollar bij elkaar te halen om de overname te financieren. Leningen hier, financieringen daar, garanties van de Zweedse overheid voor een lening van 400 miljoen euro van de Europese Investeringsbank (EIB).

Maar het sprookje was snel voorbij. Saab verkocht nauwelijks auto’s en al snel was het geld op. Vervolgens weigerden leveranciers nog onderdelen te leveren en de fabriek lag ruim een jaar na de overname alweer stil.

En toen kwam Muller dus met de Chinezen van autofabrikant Youngman. Maar dat de techniek van GM in hun handen zou komen? Dat was onzin, zei Mullers advocaat. „Het ging om een lening van Youngman, die op een gegeven moment in aandelen zou worden omgezet.” Maar dan had Saab allang eigen techniek ontwikkeld en was die van GM niet meer nodig, betoogde de advocaat. Dus had GM de deal niet hoeven blokkeren.

Voor rechter Gershwin was de zaak snel duidelijk. Hij nam tien minuten pauze en zei toen dat het recht van GM om de verkoop van Saab aan Youngman tegen te houden ,,duidelijk, ondubbelzinnig en absoluut” was. En daarmee wees hij de rechtszaak van Spyker tegen GM af.

Muller, die speciaal voor de zitting was overgekomen van Mallorca, zei na afloop dat hij het uitgebreide, gemotiveerde vonnis van de rechter af- wacht. Daarna beslist hij of Spyker tegen het vonnis in beroep gaat.