De sombere vooruitzichten

Het economisch herstel komt veel langzamer op gang dan gebruikelijk bij recessies. De gevolgen daarvan voelen we dit jaar hard: het besteedbaar inkomen daalt met gemiddeld 3,8 procent, schreef De Nederlandsche Bank (DNB) in haar halfjaarlijkse vooruitblik die gisteren verscheen.

Wat voor slechte cijfers zijn er nu weer?

Behalve over het besteedbaar inkomen, gaan ze over het begrotingstekort, de krimp van de economie en de werkloosheid. Volgens De Nederlandsche Bank komt het begrotingstekort volgend jaar uit op 3,9 procent. Dat is hoger dan de bank verwachtte: in december ging DNB nog uit van 3,5 procent. Verder krimpt de economie dit jaar met 0,8 procent en komen er 140.000 werklozen bij.

Het is het zoveelste slechte nieuws voor VVD en PvdA, die deze week aan hun (geheime) coalitieonderhandelingen beginnen over extra bezuinigingen voor 2014. Zij moeten zo het tekort zien terug te brengen naar de door Brussel gewenste 2,8 procent. Hoe hoog ze zullen uitvallen is nog onbekend, maar volgens De Nederlandsche Bank is er 6 tot 8 miljard euro aan bezuinigingen nodig om de 3 procent te halen.

Waarom gaat het zo slecht?

Oorzaken van het oplopende begrotingstekort zijn volgens DNB meer werkloosheidsuitkeringen, hogere uitgaven aan de zorg, teruglopende gasbaten en tegenvallende btw-inkomsten doordat consumenten zuinig aan doen en de huizenmarkt in het slop zit. Veel mensen teren nu in op hun spaargeld om rond te komen.

Normaal gesproken begint het economisch herstel in Nederland met een verbetering van de export. En volgen een jaar tot anderhalf jaar later de bedrijfsinvesteringen en de consumentenbestedingen. Dat gebeurt nu niet. De export trekt niet hard genoeg aan en consumenten blijven alsmaar minder uitgeven. De huizenprijzen dalen nog en consumenten hebben oude tekorten aan te vullen. Want de meeste mensen korten niet direct op hun uitgaven als zij minder te besteden hebben. Gladstrijkgedrag, noemt De Nederlandsche Bank dit.

Waar kan het kabinet straks op gaan bezuinigen?

Voor het kabinet is de grote vraag hoe te bezuinigen zonder de koopkracht en daarmee het consumentenvertrouwen nog verder te beschadigen. Dat is ingewikkeld. VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra heeft al laten doorschemeren de miljarden te willen zoeken in uitkeringen, zorguitgaven en toeslagen. Allemaal zaken die de koopkracht hard kunnen raken, reden ook waarom de PvdA hier moeite mee zal hebben. Sociaal-democraten zoeken het traditioneel in belastingverhoging voor hogere inkomens, waar de VVD weer niet blij mee is.

Andere bezuinigingen zijn lastiger. Hervormingen van woningmarkt en arbeidsmarkt liggen nu vast in akkoorden die het kabinet niet zomaar zal openbreken. Ook duurt het vaak even voor dat soort hervormingen geld opleveren, dus dat biedt geen uitweg. DNB ziet voor 2014 een „zeer gematigd herstel”, maar de afgelopen twee jaar bleken de verwachtingen telkens te optimistisch.

En wat kunnen we verwachten van Eurocommissaris Rehn?

Eurocommissaris Olli Rehn (begroting) komt vanmiddag naar Den Haag, onder meer om zijn aanbevelingen toe te lichten. Vorige week kwam de Fin, bijgenaamd de begrotingstsaar, nog met het advies om komend jaar zo’n 6 miljard euro extra te bezuinigen. Dat zou het begrotingstekort onder de 3 procent moeten houden, al is het de vraag of dit – na de sombere prognoses van De Nederlandsche Bank – voldoende is.

Maar in zijn gesprekken vanmiddag met premier Rutte, minister van financiën Dijsselbloem en met de Tweede Kamer zal het niet alleen gaan om bezuinigen. Brussel wil bijvoorbeeld ook dat Nederland meer vaart zet achter de hervormingen op de woningmarkt. Goed dat de aftrek van hypotheekrente voor starters wordt beperkt, maar kan dat niet wat sneller en breder worden ingevoerd? En goed dat er een wet komt die meer mensen in de marge van de arbeidsmarkt werk moet aanbieden. Maar er zijn volgens Rehn meer maatregelen nodig om de inzet van bijvoorbeeld vrouwen, migranten en mensen met een handicap te vergroten. Zo moeten „toekomstige tekorten aan arbeidskrachten” versneld worden bestreden.