'Wellicht is het tijd om Mandela te laten gaan'

Nelson Mandela ligt sinds vrijdag in het ziekenhuis. Zuid-Afrika legt zich er langzaam bij neer dat hij oud, broos en ziek is.

Hussein Gallo, 7, stands by a mural of Nelson Mandela in the Soweto township in Johannesburg, South Africa, Saturday June 7 2013. Former South African President Nelson Mandela is in "serious but stable" condition after being taken to a hospital to be treated for a lung infection, the government said Saturday, prompting an outpouring of concern from admirers of a man who helped to end white racist rule. (AP Photo/Jerome Delay)
Hussein Gallo, 7, stands by a mural of Nelson Mandela in the Soweto township in Johannesburg, South Africa, Saturday June 7 2013. Former South African President Nelson Mandela is in "serious but stable" condition after being taken to a hospital to be treated for a lung infection, the government said Saturday, prompting an outpouring of concern from admirers of a man who helped to end white racist rule. (AP Photo/Jerome Delay) AP

De winterzon schijnt door de glas-in-loodramen in de Regina Mundi kerk in de township Soweto. Op één van de ramen is Mandela afgebeeld tijdens zijn vrijlating uit de gevangenis in 1990. Honderden parochianen bidden in de houten banken onder het raam voor de oud-president van Zuid-Afrika, die in het ziekenhuis is opgenomen met een terugkerende longontsteking.

Parochiaan Dube staat met een rozenkrans in zijn hand en doet een schietgebedje. Hij wil dat Mandela snel weer beter wordt. Juist in deze kerk in Soweto wil hij voor hem bidden. De kerk is bijzonder omdat deze een grote rol heeft gespeeld in de strijd tegen de apartheid. Toen de blanke apartheidsregering zwarte activisten verbood om samen te komen zochten ze elkaar in deze kerk op. Het werd een broedplaats voor de vrijheidsstrijd.

Dube wil zijn anti-apartheidsstrijder nog niet loslaten, vertelt hij. Veel Zuid-Afrikanen willen vasthouden aan wat Mandela symboliseert: vrijheid, verzoening en onbaatzuchtig leiderschap. Politieke invloed heeft Mandela al lang niet meer, maar in een land waar nog maar weinig politieke helden over zijn, geeft zijn aanwezigheid toch hoop.

Kerkganger Jeanette Molefe is genuanceerder dan Dube. Natuurlijk wensen we hem een eeuwig gezond leven, maar Mandela is ziek, zegt ze. „Hij heeft al zoveel geleden. Misschien is het tijd om hem te laten gaan.”

Lange tijd was het praten over een mogelijk overlijden van Mandela taboe. Niet alleen uit respect, maar ook uit angst dat je het over je afroept als je het hardop uitspreekt. ANC-woordvoerder Jackson Mthembu noemde het praten over het onvermijdelijke zelfs on-Afrikaans. Maar nu de 94-jarige Mandela voor de derde keer in een half jaar in het ziekenhuis ligt, is er een groeiend besef dat zijn einde ooit gaat komen.

Daar heeft ook president Jacob Zuma aan bijgedragen. Zo’n vijf weken geleden ging hij bij Mandela op bezoek in zijn huis in Johannesburg en nam een tv-ploeg met zich mee. Mandela oogde emotieloos en fragiel. Zijn hoofd werd rechtop gehouden door een kussen. Hij reageerde alleen toen iemand met een camera in zijn ogen flitste.

Zo wil Zuid-Afrika Mandela niet zien. De vader van het democratische Zuid-Afrika staat bekend als sociaal, charmant en humoristisch. En als een man die niet alleen oprecht is, maar zich ook rekenschap geeft van zijn imago. Mandela heeft op zijn oude dag de regie niet meer.

Er was veel kritiek op Zuma, een president die geen blauwdruk heeft voor de toekomst van Zuid-Afrika. Het ANC kan zijn achterban alleen nog het verleden geven, schreef politiek commentator Justice Malala vanochtend in het Zuid-Afrikaanse dagblad The Times. Daarom is er een obsessie met Mandela en wilde Zuma met hem op de foto.

De informatie die naar buiten komt over zijn gezondheidstoestand is karig. De man die bericht over Mandela is de woordvoerder van president Zuma, Mac Maharaj, die zelf nog met Mandela gevangen heeft gezeten op Robbeneiland. Hij noemde Mandela zaterdagochtend een vechter die al meerdere keren dezelfde kwaal heeft verslagen. Hij zei dat zijn toestand „ernstig, maar stabiel” is. Het was de eerste keer dat hij het woord ernstig in de mond nam over Mandela’s gezondheid.

De rest van het weekend zorgde het uitblijven van een nieuwe verklaring voor veel speculatie. Waar de Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian schreef dat geen nieuws goed nieuws is, ging het radiostation Jacaranda in Pretoria juist uit van het ergste. In dit vacuüm bivakkeren journalisten voor de deur van Mandela’s huis en bij twee ziekenhuizen waar Mandela in het verleden heeft gelegen in de hoop bezoekende familieleden te kunnen aanklampen.

Op sociale netwerken is steeds meer kritiek op het mediacircus. Zuid-Afrika wenst Mandela rust toe. Rust om te vechten voor beterschap of om vredig en pijnloos te gaan.