Broze economie blijft coalitie dwarszitten

De Nederlandsche Bank heeft slecht nieuws voor de coalitie: het herstel van de economie duurt langer.

This photo provided by The Guardian Newspaper in London shows Edward Snowden, who worked as a contract employee at the National Security Agency, on Sunday, June 9, 2013, in Hong Kong. The Guardian identified Snowden as a source for its reports on intelligence programs after he asked the newspaper to do so on Sunday. (AP Photo/The Guardian)
This photo provided by The Guardian Newspaper in London shows Edward Snowden, who worked as a contract employee at the National Security Agency, on Sunday, June 9, 2013, in Hong Kong. The Guardian identified Snowden as a source for its reports on intelligence programs after he asked the newspaper to do so on Sunday. (AP Photo/The Guardian) AP

Het jaar van de zure appel. Dat is het etiket dat De Nederlandsche Bank (DNB) op 2013 heeft geplakt. Het economisch herstel komt veel langzamer op gang dan gebruikelijk is bij recessies. De gevolgen daarvan voelen we dit jaar hard: het besteedbaar inkomen daalt met gemiddeld 3,8 procent, schrijft DNB in haar halfjaarlijkse vooruitblik die vandaag is verschenen.

Het begrotingstekort komt volgens DNB volgend jaar uit op 3,9 procent. Dat is hoger dan de bank verwachtte; in december ging DNB nog uit van 3,5 procent.

Het is het zoveelste slechte nieuws voor VVD en PvdA, die vandaag aan hun geheime coalitieonderhandelingen beginnen om aanvullende bezuinigingen voor 2014 te bedenken. Zij moeten zo het tekort zien terug te brengen naar de door Brussel gewenste 2,8 procent. Hoe hoog die zullen worden, is nog onbekend, maar DNB zei vandaag dat 6 tot 8 miljard euro nodig is om de 3 procent te halen. Volgens DNB is dat al een hele opgave.

Eind deze week presenteert het Centraal Planbureau zijn nieuwste raming voor 2014. Daarop baseert het kabinet zich formeel bij het opstellen van begrotingen.

Voor de coalitie moet het voelen alsof ze bij haar bezuinigingen een bewegend doel probeert te raken. De vooruitzichten worden telkens naar beneden bijgesteld: dit jaar krimpt de economie volgens DNB met 0,8 procent en komen er 140.000 werklozen bij. Volgend jaar moet het herstel beginnen met een groei van 0,5 procent, maar ook dan zal de werkloosheid nog stijgen. De groei is overigens berekend zonder de gevolgen van extra bezuinigingen mee te tellen. Die kunnen leiden tot verder koopkrachtverlies.

Een half jaar geleden verwachtte DNB nog dat het economisch herstel in de tweede helft van dit jaar zou beginnen, nu spreekt de bank van „stabilisatie in de loop van 2013”.

Oorzaken van het oplopende begrotingstekort zijn volgens DNB meer werkloosheidsuitkeringen, hogere uitgaven aan de zorg, teruglopende gasbaten en tegenvallende btw-inkomsten doordat consumenten zuinig aan doen en de huizenmarkt in het slop zit. Veel mensen teren nu in op hun spaargeld om rond te komen, constateert de bank.

Normaal gesproken begint het economisch herstel in Nederland met een verbetering van de export, en volgen een jaar tot anderhalf jaar later de bedrijfsinvesteringen en de consumentenbestedingen. Dat gebeurt nu niet. De export trekt niet hard genoeg aan, en consumenten blijven alsmaar minder uitgeven. De huizenprijzen dalen nog en consumenten hebben oude tekorten aan te vullen. Want de meeste mensen korten niet direct op hun uitgaven als zij minder te besteden hebben. Gladstrijkgedrag, noemt DNB dit.

Over de periode 2011-2014 dalen de bestedingen van consumenten met 6 procent, een record. Hoewel de bedrijfsinvesteringen volgens DNB volgend jaar iets zullen aantrekken, blijft het voor bedrijven moeilijk om kredieten te krijgen.

Voor het kabinet is de grote vraag hoe te bezuinigen zonder de koopkracht en daarmee het consumentenvertrouwen nog verder te beschadigen. Dat is sowieso ingewikkeld. En omdat besluitvorming over extra bezuinigingen is uitgesteld, zullen de miljarden vooral moeten worden opgehaald met lastenverhogingen.

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra heeft al laten doorschemeren de miljarden te zoeken in uitkeringen, zorguitgaven en toeslagen. Allemaal zaken die de koopkracht hard kunnen raken, reden ook waarom de PvdA hier moeite mee zal hebben. Sociaal-democraten zoeken het traditioneel in belastingverhoging voor hogere inkomens, waar de VVD weer niet blij mee is.

Andere bezuinigingen zijn lastiger. Hervormingen van woningmarkt en arbeidsmarkt liggen nu vast in akkoorden die het kabinet niet zomaar zal openbreken. Ook duurt het vaak even voor structurele hervormingen geld opleveren, dus dat biedt geen uitweg. DNB ziet voor 2014 een „zeer gematigd herstel”, maar de afgelopen twee jaar bleken de ramingen telkens te optimistisch.