Scherp, kritisch en nu ook heel machtig

President Obama heeft twee vrouwen op hoge posten benoemd Zij kunnen het buitenlandbeleid veranderen Susan Rice en Samantha Power schuwen militair ingrijpen niet

Barack Obama met zijn topvrouwen: naast hem de nieuwe nationaal veiligheidsadviseur Susan Rice (48), met haar arm om de nieuwe VN-ambassadeur Samantha Power (42). Links van Obama loopt vertrekkend veiligheidsadviseur Tom Donilon.
Barack Obama met zijn topvrouwen: naast hem de nieuwe nationaal veiligheidsadviseur Susan Rice (48), met haar arm om de nieuwe VN-ambassadeur Samantha Power (42). Links van Obama loopt vertrekkend veiligheidsadviseur Tom Donilon. Foto AP

correspondent vs

President Barack Obama heeft VN-ambassadeur Susan Rice benoemd tot zijn Nationale Veiligheidsadviseur. Rice wordt bij de VN opgevolgd door Samantha Power, Obama’s voormalige mensenrechtenadviseur. Het zijn benoemingen die Obama’s buitenlandbeleid in zijn tweede termijn kunnen veranderen, op een moment dat de president worstelt met zijn buitenlandbeleid.

Rice (48) en Power (42), die gisteren door Obama werden voorgesteld, delen een geschiedenis. Ze zijn allebei getekend door het falende Amerikaanse buitenlandbeleid in de jaren negentig. Het heeft hun visie op de wereld, en op de Verenigde Staten, ingrijpend gewijzigd.

Susan Rice werkte tijdens de burgeroorlog in Rwanda als jonge medewerker bij de Nationale Veiligheidsraad van toenmalig president Bill Clinton. In 1994 stond Clinton voor de keuze of hij moest ingrijpen in die oorlog. Hij voelde daar, een jaar na het debacle in Somalië, niets voor.

Rice verdedigde die keuze voor de buitenwereld met het argument dat Amerika zich niet door emoties kon laten leiden, en rationele afwegingen moest maken. Ze maakte bezwaar tegen het gebruik van het woord ‘genocide’.

Tijdens een later bezoek aan Rwanda, waar circa 800.000 doden vielen, werd ze diep geraakt. Ze zei ruim tien jaar geleden: „Mocht ik ooit weer zo’n crisis zien, besloot ik, dan zou ik kiezen voor dramatische actie, ook al zou ik er in vlammen voor op moeten gaan.”

Rice deed deze uitspraak uitgerekend tegen Samantha Power, haar opvolger bij de VN. Power was destijds journalist, en had wereldwijd oorlogsgebieden bezocht. Ze zag hoe de Amerikanen aarzelden in te grijpen, ook bij genocide. Haar kritische boek daarover, A Problem from Hell, won in 2003 de Pulitzerprijs. Haar belangrijkste kritiek is dat Amerikaanse regeringen bij hun afweging om militair in te grijpen binnenlandse motieven laten meewegen.

Clintons aarzelingen in Rwanda en Bosnië hebben hun effect gehad op Power en Rice. Rice was als VN-ambassadeur in 2011 de belangrijkste voorstander van gewapend ingrijpen in Libië. Daar leek Moammar Gaddafi een opstand neer te slaan. Rice pleitte voor luchtaanvallen, tegen de bezwaren van de rest van Obama’s staf in. Rice won. De Amerikanen steunden de internationale luchtacties die de rebellen uiteindelijk mede de overwinning bezorgde.

Samantha Power ging na haar journalistieke carrière als mensenrechtenactivist werken. Barack Obama was onder de indruk van haar boek en nam haar in zijn tijd als senator aan als medewerker. In 2011, tijdens de Libië-crisis, pleitte zij voor militair ingrijpen, net als Susan Rice.

De visie van Rice en Power op buitenlandbeleid wordt ook wel humanitair interventionisme genoemd: Amerika is soms gehouden met geweld een crisis te stoppen, om groter leed te voorkomen.

Hun vuurproef wordt het Amerikaanse antwoord op de burgeroorlog in Syrië. Obama lijkt niets te voelen voor een actieve Amerikaanse rol, het Amerikaanse publiek evenmin. Obama’s kabinet, met de ministers Kerry en Hagel voorop, kiest voor behoedzaamheid.

Maar Rice en Power hebben invloed, en straks een machtige stem. Obama bewondert beide vrouwen. Niet voor niets wilde hij Rice eigenlijk in plaats van John Kerry benoemen tot minister van Buitenlandse Zaken. Dat lukte niet door een harde Republikeinse campagne tegen uitspraken van Rice over de aanval op het Amerikaanse consulaat in Benghazi.

Rice weet die aanval aanvankelijk aan een spontane demonstratie, niet aan terrorisme. Ze trok haar kandidatuur in, maar Obama heeft haar nooit laten vallen. De benoeming van Rice hoeft niet door het Congres goedgekeurd te worden, zodat hij nu geen last heeft van de Republikeinen. Zij kunnen nog wel dwarsliggen bij de aanstelling van Power.