Actuele aria’s

Fast Opera Productions maakt elke maand een mini-opera over een actueel onderwerp Vandaag verschijnt op YouTube Garderobecheck Over de misstanden in de kledingindustrie

Dorine Schoon is eigenlijk hoboïste. Snel wurmt ze zich in een krap felroze shirtje. Trekt het vloekend weer uit. Hetzelfde met een mosgroene rok. Daarna een soort zak, dat een jurkje blijkt te zijn. Een camera registreert intussen genadeloos haar knellende vlees in de goedkope kleding. Cameraman Nander Cirkel kijkt onbewogen toe, op zijn horloge spiekend. Hij wil op schema blijven. Elke minuut wisselt Schoon van kleding, twee uur lang. Hoeveel outfits heb je dan? Even zoveel shots van een seconde wil Cirkel hebben voor zijn montage van de nieuwe opera van Fast Opera Productions (FOP).

Vandaag verschijnt Garderobecheck op YouTube. In één dag neemt FOP, een groepje van zes instrumentalisten en een zangeres, hun opera op. Of, opera... Eerder opera-tje: het duurt maar vier minuten.

Elke maand maken de foppers zo’n mini-opera, steeds over een actueel onderwerp. De eerste die online kwam, nu een jaar geleden, ging over zwervende siliconenborsten, toen prominent in het nieuws. „Het was meteen een hit,”glundert Schoon, die maar ook artistiek leider is van FOP. „We bespreken gezamenlijk wat ons is bijgebleven uit het nieuws. Deze maand wilde ik graag iets maken naar aanleiding van de ingestorte kledingfabriek in Bangladesh.”

Niet door naar Bangladesh te gaan, maar naar haar eigen kledingkast te kijken zegt Schoon. Dat viel tegen. „Bijna alle 120 outfits die ik bij deze opname aanheb zijn van mezelf,” klinkt het beschaamd. „En uit landen als Bangladesh. Je weet eigenlijk niet eens wat je hebt.” Annette Schenk, de regisseur, reikt voortdurend andere kleren aan en schampert: „Hier zitten de kaartjes nog aan!” Schoon smijt steeds na het uittrekken de kleren op de grond. Terwijl de stapel textiel aan de voeten van Schenk groeit lijkt de waarde van elk kledingstuk te krimpen. Het filmen is confronterend voor haar . „Meer dan de opera zelf.”

Dan komt Leonard Evers binnen, componist van deze FOP-editie. Hij schreef in drie dagen een vrolijk stuk: „Het onderwerp is op zichzelf al zwaar genoeg.”

Het publiek mag zelf concluderen of er een boodschap in de opera zit. Die legt FOP er dus niet te dik bovenop. Waarom ze juist met opera reflecteren op de actualiteit? „Er kleven allerlei vooroordelen aan het genre,”vertelt Schoon. „Dat merken we al als we librettisten en componisten benaderen. Die reageren bijna angstig: ‘maar een opera, dat kan ik toch helemaal niet?’”

Korte opera's zijn niet nieuw. Kort én actueel, dat wel. Actualiteit schuurt toch te veel met de intentie van traditionele opera: inzicht in de tragiek van het individu. Actuele opera richt zijn peilen op precies het tegenovergestelde: maatschappelijke tragiek. Maar FOP meent dat actuele opera kan voorzien in een diepe wens om te vatten wat er gebeurt in onze wereld. Het vult een hiaat in de journalistiek. Van collega-musici krijgen de ‘foppers’ vooral positieve reacties. „Zo van: ‘ha, zo kan het ook natuurlijk’,” doet Schoon.

Het actualiseren van opera deed ook Jochem Valkenburg, nu programmeur bij het Holland Festival, maar eerder werkzaam als klassiek redacteur bij De Wereld Draait Door. Hij introduceerde in dat programma de één-minuut-opera: snel èn actueel. Componist Michel van der Aa, die er vier maakte, schreef er een over een Chileense kompel.

In september 2010 riep columnist Chazia Mourali in het operablad Odeon op tot ‘actualistische opera’. Ze noemde John Adams’ Nixon in China uit 1987 als voorbeeld. In ‘87 was Nixon echter al 15 jaar weg uit China, dus zo erg actueel was Adams nou ook weer niet.

Ook FOP loopt dit gevaar. Kijk maar eens naar Siliconenborsten. Na een jaar is de aanleiding al diep weggezakt. Het huidige thema, de kledingindustrie in landen als Bangladesh, is nu nauwelijks nog in het nieuws. „We leren ook iets over onze vluchtige houding tegenover actualiteit. En over de vluchtigheid van journalistiek.”

Een FOP-je verhoudt zich tot opera als een column tot een roman. Kort en actueel met een scherpe kijk op een reële wereld.