Opinie

Je bent een vliegtuig

Bij de Kiosk op de treinstations kun je geen kopje koffie meer kopen zonder een vervolgvraag te krijgen. Zoals: „Wilt u daar misschien nog twee pakjes Sportlife bij voor een euro?” Of: „Lust u daar nog wat lekkers bij?”

Lust u nog wat lekkers – dat is veel minder vrijblijvend dan het aloude „anders nog iets?” Wat moet je daar nu op antwoorden? Nee, ik lust niks lekkers? Dat klinkt gek. Het is als de goededoelenverkoper die je vraagt: „Meneer, u bent vast wel een dierenvriend?” Zeg je nee, dan ben je een hork, zeg je ja, dan ben je verkocht.

Een Kiosk-medewerker vertelde me dat ze instructies had om deze vragen te stellen. Want klanten zouden kunnen ‘vergeten’ dat ze die pakjes kauwgom wilden. Het was geen valstrik; het was service.

Ik zou er niet over piepen als het geen symptoom was van iets groters. De afgelopen jaren waren talloze treinstations bouwputten. Nu gaan ze één voor één – als rijksmusea – weer open. En blijken ze te zijn omgebouwd tot koopgoten, shopping malls van vliegveldachtige allure, waar je je kont niet kunt keren of je hebt al iets gekocht. Dat is de vervliegveldisering van de wereld. En ook daarover wil ik niet piepen, als het niet ook de diepere oorzaak was achter de flop van de Fyra.

Want de Fyra was een trein die eigenlijk vliegtuig wilde zijn. Dat merkte je aan alles. Aan de dames in stewardessenpakjes met cateringkarretjes vol miniflesjes wijn. Aan de omroepberichten in drie talen, alsof je niet naar Breda, maar naar Miami boemelde. Aan aandeelhouder KLM. Aan de koosnaam van de trein: Albatros – een zeevogel.

Je hebt die Griekse mythe over Icarus: roekeloos jochie denkt dat-ie vliegtuig is, maar flopt en stort neer. Ik vond dat altijd een te somber, te technofobisch verhaaltje (probeert een mens eens wat nieuws, is het wéér niet goed), maar steeds opnieuw blijkt hoe actueel dit antieke debacle is.

Deze week ging Maastricht Airlines (‘service with a smile’) failliet, zonder dat er gevlogen was, sterker, er waren niet eens vliegtuigen – maar er waren al wel honderden tickets verkocht. Smile. Het zou een lijndienst worden tussen Maastricht en Amsterdam. Een retourtje moest 79 euro kosten. Drie tientjes duurder dan de trein, die je ook nog eens sneller naar hartje centrum brengt, netto.

Dit plan was kortom zo kansloos als een ballonvaart naar Mars. De visionair achter Maastricht Airlines had bovendien al twee failliete vliegmaatschappijen op z’n naam.

Toch gingen er tonnen subsidie naar zijn project. Burgemeester Onno Hoes was apetrots op z’n airline. Want een beetje eindbaas denkt groot. Je bent immers niet gek, je bent een vliegtuig.

Arjen van Veelen schrijft op deze plek een wisselcolumn met Margriet Oostveen.