Vijf maal doodverklaard en steeds sterker

Terreurleider Mokhtar Belmokhtar is thuis in de Sahel. Hij destabiliseert Mali, Libië, Algerije en Niger. Tips over hem zijn nu 3,8 miljoen euro waard.

(FILES) An undated grab from a video obtained by ANI Mauritanian news agency reportedly shows former Al-Qaeda in the Islamic Maghreb (AQIM) emir Mokhtar Belmokhtar speaking at an undisclosed location. In an unprecedented move, the United States on June 3, 2013 posted up to $23 million in rewards to help capture five leaders of militant groups which have spread terror in west Africa and Nigeria. The highest reward of up to $7 million is offered for the leader of Nigeria's Boko Haram extremists, Abubakar Shekau, while $5 million each was posted for Al-Qaeda veteran Mokhtar Belmokhtar and Yahya Abou Al-Hammam, a top figure in Al-Qaeda in the Islamic Maghreb, US officials said. AFP PHOTO / HO / ANI ==RESTRICTED TO EDITORIAL USE - MANDATORY CREDIT "AFP PHOTO / HO / ANI" - NO MARKETING NO ADVERTISING CAMPAIGNS - DISTRIBUTED AS A SERVICE TO CLIENTS ==
(FILES) An undated grab from a video obtained by ANI Mauritanian news agency reportedly shows former Al-Qaeda in the Islamic Maghreb (AQIM) emir Mokhtar Belmokhtar speaking at an undisclosed location. In an unprecedented move, the United States on June 3, 2013 posted up to $23 million in rewards to help capture five leaders of militant groups which have spread terror in west Africa and Nigeria. The highest reward of up to $7 million is offered for the leader of Nigeria's Boko Haram extremists, Abubakar Shekau, while $5 million each was posted for Al-Qaeda veteran Mokhtar Belmokhtar and Yahya Abou Al-Hammam, a top figure in Al-Qaeda in the Islamic Maghreb, US officials said. AFP PHOTO / HO / ANI ==RESTRICTED TO EDITORIAL USE - MANDATORY CREDIT "AFP PHOTO / HO / ANI" - NO MARKETING NO ADVERTISING CAMPAIGNS - DISTRIBUTED AS A SERVICE TO CLIENTS == AFP

Mr. Marlboro, de diplomaat, de eenogige: het zijn bijnamen van de Algerijnse terreurleider Mokhtar Belmokhtar (41). Al-Qaeda’s Noord-Afrikaanse filiaal noemde zijn commandant met trots ‘emir van de Sahel’. Maar eind vorig jaar beroofde Al-Qaeda-in-de-Islamitische-Maghreb (AQIM) Belmokhtar van zijn eretitel. In een boze brief schreven de leiders dat hij telefoontjes onbeantwoord liet, bijeenkomsten meed, en almaar weigerde bevelen op te volgen. Maar het belangrijkste verwijt was dat hij geen enkele grote operatie op zijn naam had.

Belmokhtar stapte gebeten uit AQIM en begon zijn eigen terreurgroep: ‘Ondertekenaars in Bloed’. Binnen enkele maanden voerde hij twee spectaculaire operaties uit, waarbij in totaal 101 doden vielen: in januari een gijzeling bij een gascomplex in Algerije, en recent zelfmoordaanslagen bij een legerbasis en een Franse uraniummijn in Niger.

Nu is Belmokhtar één van de meest gezochte terreurleiders van de Sahel; de VS loofden maandag 3,8 miljoen euro uit voor informatie die leidt tot zijn arrestatie. Dat zal niet gemakkelijk worden. Hij heeft twee decennia gevechtservaring in Afghanistan, Algerije en de Sahel, en verstaat de kunst te versmelten met de onmetelijke woestijn. Hij is al vijf keer doodverklaard, in maart voor het laatst door Tsjaad. De aanslag in Niger was zijn eerste levensteken.

Met de acties toont Belmokhtar zich een strateeg die raad weet met de poreuze grenzen in de Sahel. Terwijl de ogen van de wereld waren gericht op Mali, waar duizenden Franse militairen trachtten het noorden te heroveren op moslimextremisten, sloeg hij toe bij de buren in Algerije. En toen hij dood gewaand werd, breidde hij het strijdtoneel uit naar buurland Niger, dat tot voor kort de crisis in de Sahel buiten de deur wist te houden. Zaterdag nog ontsnapten in Niger 22 gedetineerden na een aanval op een gevangenis die werd opgeëist door de Beweging voor Eenheid en Jihad in West-Afrika (MUJWA). Dat zijn bondgenoten van Belmokhtar.

De operaties in Niger zijn volgens veiligheidsdiensten voorbereid in het wetteloze zuiden van Libië, de nieuwe uitvalsbasis voor terreurgroepen. Door gebrek aan samenwerking in de regio kunnen de extremisten hergroeperen in rustiger delen van de woestijn. De Libische overheid, zonder leger en politiemacht, is onmachtig. Belmokhtars mannen reden probleemloos via Zuid-Libië naar het gascomplex in Algerije.

Belmokhtar is de eerste terreurleider in de Sahel die in staat is complexe operaties op zwaar bewaakte doelen uit te voeren. In Libië en Niger ging het om „een gecoördineerde aanval door een ervaren, getrainde en goed voorbereide groep strijders, die bijna zeker actuele informatie had over het doelwit en lokale hulp kreeg bij de uitvoer van de aanval”, schrijft de Amerikaanse onderzoeker Andrew Lebovich, die gespecialiseerd is in terrorisme in de Sahel.

Belmokhtars mannen hadden als doel zoveel mogelijk schade aan te richten om deze landen te destabiliseren. Het gascomplex en de uraniummijn zijn van groot economisch belang. Het complex van olieconcern BP, het Noorse Statoil en het Algerijnse Sonatrach, is goed voor 18 procent van de gasexport, de belangrijkste inkomstenbron van Algerije. Vijf maanden na de aanval is het nog steeds niet volledig operationeel.

De uraniummijn in Niger is zeker twee maanden dicht, wat de Franse kernenergiegigant Areva 54 miljoen euro kost. De mijn is goed voor 5 procent van het bbp van het overigens straatarme Niger, dat 20 procent van het uranium voor Franse kerncentrales levert. De afgelopen jaren wist Niger de gevolgen van de crisis in Libië het hoofd te bieden, ondanks honderdduizenden vluchtelingen, duizenden teruggekeerde Toeareghuurlingen, de oorlog in Mali en de escalerende opstand van de terreurgroep Boko Haram aan de zuidgrens.

Kan Belmokhtar de Nigerese regering aan het wankelen brengen? Het Nigerese leger is redelijk getraind maar de helft vecht al in Mali of in Nigeria tegen Boko Haram. Het waren daarom tenslotte Franse elitetroepen, in Niger om de mijnen te beschermen, die een einde maakten aan de aanval op de legerbasis in Agadez.

Belmokhtar staat sterk. Ontvoering van toeristen en sigarettensmokkel leveren genoeg geld en wapens op voor een langdurige strijd.