Kritiek op examen verklaart het ongeldig

Het eindexamen Nederlands, op de eerste examendag afgelegd door 40.116 vwo’ers, gaf meteen heibel. Uiteindelijk klaagde de helft van de eindexamenkandidaten en ook hun docenten protesteerden. De sullige, via een verloren sleutel voltrokken, diefstal van de examenopgaven Frans overschaduwde dat. Maar de bezwaren bleken te heftig om het erbij te laten zitten. In een e-mail aan de onderwijsspecialisten in de Tweede Kamer maken zestien hoogleraren en vier universitair docenten gehakt van de examenopgaven. Die toetsen niet de vaardigheid om een tekst te doorgronden. Ze controleren of leerlingen voldoende afgericht zijn om deze soort examenopgaven te beantwoorden.

Wie de vragen doorspit, kan niet anders dan hun gelijk geven. De meerkeuzevragen vragen vooral naar begrippen. Werkelijk begrip van de tekst werkt eigenlijk alleen maar tegen. De leerling die verschillende mogelijkheden kan beredeneren, concludeert dat meer dan één antwoord goed kan zijn. Knap, maar hij wordt ‘beloond’ met een foutrekening. Meerduidigheid bestaat in dit systeem van examineren immers niet. Op de open vragen mag het antwoord zelden maximaal 20 of 30 woorden groot zijn. Een soort tweet dus, en grammaticale en spelfouten zijn toegestaan. Het centraal eindexamen Nederlands, kan worden geconcludeerd, hecht merkwaardig weinig belang aan wat er de kern van is, namelijk de taalvaardigheid. Hetzelfde zou opgaan voor havo en vmbo.

De reactie van het College voor Examens (CvE) is week: de inhoud van het examenprogramma is de verantwoordelijkheid van de minister. Een docente die direct al protesteerde, werd hooghartig afgeserveerd. Zij moest haar eigen functioneren maar eens onder de loep nemen.

Het ministerie van Onderwijs en CvE doen de brandbrief van de hoogleraren af als ‘input’ voor volgende examens. Dat is beledigend voor die hoogleraren en wanhopig makend voor de leerlingen en hun docenten. De kritiek op het vwo-eindexamen Nederlands 2013 verklaart het in feite ongeldig. Wat gebeurt er met het eindcijfer van de examinandi? Belangrijk, want hun is in de trits Nederlands-Engels-wiskunde één onvoldoende toegestaan en per vak is een gemiddeld cijfer van 5,5 vereist.

Bovenal is duidelijk dat dit examen geen uitzondering is. Het onderwijs is erop ingesteld en leidt ervoor op. Het wordt gedwongen overbodige vaardigheden te trainen. Zo wordt er gespeeld met de toekomst van de leerlingen. Voor hen is taalvaardigheid essentieel, wat ze ook gaan doen. Het is tijd om alle examens streng te evalueren en van kwaliteit te voorzien waar scholieren op voort kunnen.