Brutale beelden in lommerrijke lanen

Aan de breedste lanen van Amsterdam toont Art Zuid beelden die het oog prikkelen en onderling contrasteren, hoopt samensteller Henk van Os

Tony Cragg, Mixed feelings (2012)
Tony Cragg, Mixed feelings (2012)

Hoe brutaal mag buitenkunst zijn? Zo brutaal mogelijk, vindt oud-Rijksmuseumdirecteur Henk van Os. Hem was gevraagd de derde editie samen te stellen van Art Zuid, de tweejaarlijkse beeldenroute door het deftige Oud-Zuid in Amsterdam. Samen met Art Zuid-directeur Cintha van Heeswijck zocht hij kunst die vooral prikkelt en opvalt – desnoods in negatieve zin. Eén, zij het nogal kleine, controverse is al ontstaan: de Belgische kunstenaar Peter Buggenhout exposeert een installatie van bouwpuin. „Betaal ik hier erfpacht voor!” riep een omwonende, iets wat Van Os – ook buurtbewoner – zichtbaar plezier deed gisteren op de persconferentie: „Alles is beter dan ‘kan-geen-kwaad’-kunst.”

Zodoende kunnen de buurtbewoners deze zomer uitkijken op een paaldanseres van David Bade uit knalroze gespoten puin die zich om een lantaarnpaal heen kronkelt – tien meter hoge brutaliteit. In het zakendistrict van de Zuid-As is een gevechtshelikopter uit de Vietnamoorlog neergezet door Dinh Q. Lê, wiens familie in zijn jeugd vluchtte voor de Rode Khmer. Jonathan Meese zinspeelt op fascistische dictaturen met een op puinbrokken gelijkend SF-voertuig. En een bronzen wasbeer van Laura Ford snuffelt aan een overvolle vuilnisbak, ook een tafereel dat je normaliter niet snel aantreft in dit stadsdeel met zijn mooie villa’s en appartementen.

Art Zuid ontstond als particulier initiatief van buurtbewoners die vonden dat get tijd was voor wat reuring in de gezapigheid. Ook vonden ze dat meer mensen zouden mogen genieten van de prachtige door Berlage ontworpen lanen. Zeventig beelden staan er nu op de route, joekels van internationale en museale namen – een bewonderenswaardige prestatie in deze crisistijden.

De route is te bewandelen met plattegrondjes of een vooralsnog instabiele app, enkel voor iPhones ontworpen, en strekt zich uit van station Zuid tot aan het Vondelpark en Museumplein. Maar de meeste werken staan op Berlages lanen, lommerrijke zichtassen en dus zeer geschikt voor kunst. Dat zie je het mooist aan de Minervalaan waar onder de prachtige bomen stenen vormen liggen van Richard Long, uit 1991 en 2000. Het volgen van deze rijen basaltblokken nodigt uit tot wandelen, precies zoals Berlage beoogde toen hij honderd jaar geleden in opdracht van het stadsbestuur deze stadsuitbreiding op de tekentafel uittekende.

Het werk van Long botst met dat van David Bade. Bade maakt werk dat schuurt en knalt, Long past op spirituele wijze in dit groenplan van een eeuw oud. Die paradox vond de organisatie prima; contrast werd juist gezocht. De meest uiteenlopende objecten wisselen elkaar steeds af. Zo staan een Nijntjefontein (Tom Sachs) en een stapel Engelse drop (Martin Pfeifle) vlakbij op engagement geselecteerde werken zoals een indrukwekkende serie spiegelende grafzerken: een eerbetoon aan verdronken asielzoekers (Kader Attia). Zelfs Ai Weiwei is te gast met een installatie van fietsen.

In dat zoeken naar afwisseling en spektakel gaat ook wel iets verloren. Doordat veel kunst erop uitgekozen is om op te vallen, blijft de indruk steken bij de buitenkant. Dan verworden de kunstwerken tot pronkobjecten, versieringen op een allee, precies zoals ze niet bedoeld zijn. Vooral de rebelse jonkies verliezen het daardoor van oudere deelnemers als Long, Marino Marini, André Volten en de weinig bekende Leo de Vries, wiens werk een onverwacht hoogtepunt vormt. De Vries maakte in 1970 een rij natuurstenen mensfiguren, robuust en elegant, gestileerd en krachtig. De enorme figuren doen een rust neerdalen die past bij de schoonheid van dit gebied. Dat heeft de organisatie knap gevonden, nota bene bij een bedrijf in Spijkenisse, waar het werk ook terugkeert wanneer in september al deze kunst weer vertrekt. Het is een prachtig kunstwerk, dat gelukkig helemaal geen moeite doet om brutaal te zijn.

Art Zuid, t/m 22/9 diverse locaties in Amsterdam, vanaf Station Zuid richting Minervalaan. Informatiekiosk op Minervalaan 1. www.artzuid.nl