Waarom het Taksimplein in Istanbul zo belangrijk is voor de Turken

Demonstranten op het Taksimplein in Istanbul. Op het plein staat het gebouw van de Opera.
Demonstranten op het Taksimplein in Istanbul. Op het plein staat het gebouw van de Opera. Foto AFP / Bulent Kilic

Grote protesten op het Taksimplein in Istanbul sinds gisteren. De oproerpolitie moest traangas en waterkanonnen inzetten. En dat allemaal omdat de Turken het niet eens zijn met het kappen van een paar bomen op het plein? Natuurlijk gaat het niet alleen daar om, er zit veel meer achter.

De verbouwing van het Taksimplein staat symbool voor de manier waarop de Turkse regering zich tot de bevolking verhoudt. Het plein, waar het standbeeld staat van Kemal Mustafa Atatürk, grondlegger van de republiek, staat in de ogen van Turken symbool voor het seculiere Turkije waar staat en godsdienst van elkaar gescheiden zijn.

Maar premier Erdogan wil dat plein nu grondig verbouwen; tegenover de opera moet de grootste moskee van het land verrijzen, die plaats moet bieden aan dertigduizend gelovigen. En dat is de Kemalisten natuurlijk tegen het zere been. De verbouwing van het plein maakt onderdeel uit van een grotere operatie en tal van ambitieuze projecten waarmee Erdogan zijn stempel wil drukken, maar die komen er allemaal zonder inspraak van de lokale bevolking. Die voelt zich alsof ze nergens bij betrokken wordt, schreef NRC-correspondent Bram Vermeulen eerder al:

Premier Erdogan wil dat de honderdste verjaardag van de Turkse republiek in 2023 een monument wordt van zijn regeerperiode. Rond de heuvel van Taksim worden de armen verjaagd en verschijnen dure appartementen en galerieën. Er wordt een kanaal gegraven, parallel aan de Bosporus, als nieuwe vaarroute.

Er worden tunnels onder die Bosporus aangelegd, en een derde brug gebouwd die Europa met Azië verbindt. Bossen maken plaats voor wijken als Umraniye, dat in twintig jaar tijd vertienvoudigde in inwonersaantal. De oude waterreservoirs in het noorden van de stad worden volgestort met beton.

In de Turkse krant Hürriyet ontkent de burgemeester van Istanbul, Kadir Topbaş overigens dat de bomen plaats moeten maken voor winkeltjes rondom de moskee. Volgens de burgemeester moeten de bomen worden verwijderd om de ‘voetgangerszone’ te vergroten.

De discussie over het plein speelt al een tijdje. Een organisatie voor stedelijke planning begon vorig jaar een rechtszaak tegen de bouw van de moskee omdat dit het historische karakter van het plein zal vernietigen. Maar de rechtbank oordeelde dat de bouw gewoon mag plaatsvinden. In januari maakte Vermeulen deze reportage al over de bouwprojecten:

Regering gaat krampachtig om met media

Staatsmedia melden het nieuws van de protesten nauwelijks. Volgens Vermeulen, lopen de demonstraties dan ook zo uit de hand door de manier waarop de regering met media omgaat tijdens zulke kwesties, zei hij gisteren:

“De regering probeert de media heel erg te controleren. Er is nog maar amper een bericht hiervan verschenen op televisie. Mensen zien daarop niet hetzelfde als wat ze zien vanuit hun raam. Het gebeurde een paar weken geleden ook, bij de bomaanslagen bij de Syrische grens. Particuliere media mochten toen de ziekenhuizen niet in. Als het te erg wordt voor de regering, dan proberen ze er weinig aandacht aan te schenken. Dit is ook een soort tegenactie van mensen.”

De Turkse journaliste en programmamaker Fidan Ekiz twittert:

Twitter avatar Fekiz76 Fidan Ekiz Mijn ouders kijken nu naar #Aljazeera en zijn geschokt door de beelden. Turkse media tonen he-lemaal niets nada over #protesten #Turkije

Commerciële media maken er wel melding van en nemen soms ook een politiek standpunt in. Een van de presentatoren van het commerciële Flash TV, waarvan de redactie op vijfhonderd meter afstand zit van het Taksim-plein, verscheen bijvoorbeeld in beeld met een gasmasker op:

Volgens Ekiz staken ook sommige tv-programma’s hun uitzending uit protest:

Twitter avatar Fekiz76 Fidan Ekiz Voor alle duidelijkheid: Specifieke Turkse programma’s staken hun live-uitzending, uit protest. Niet: alle zenders op zwart dus #turkije