Na de storm komen de kansen

De Grieken werden armer in de crisis, de economie niet gezonder. Toch: wie de eerste harde jaren heeft overleefd, ziet nu nieuwe mogelijkheden dagen.

athene. - Het nieuwste restaurant van hamburgerketen Simply Burgers in Griekenland zit op een locatie die vóór de crisis onbetaalbaar zou zijn geweest. Het sjieke brede terras ligt op een steenworp afstand van metrohalte Kifissia en op een strategisch kruispunt in deze wijk van welgestelden. Mede-eigenaar en oprichter van de keten Brian Karey zag zijn kans schoon toen in 2012 na twee jaar leegstand de huurprijs fors omlaag ging. „Vóór de crisis was dit ver buiten ons bereik geweest.”

Na vier jaar economische crisis en in het zesde jaar recessie dalen in Griekenland eindelijk de prijzen. De vertegenwoordigers van de trojka in Athene slaken een zucht van verlichting. Terwijl de inkomens van burgers en bedrijven duikelden, bleven de prijzen onnatuurlijk hoog of stegen ze zelfs door de extra belastingen en hogere brandstofkosten. De Griekse bevolking werd armer, de economie niet gezonder.

De eerste twee jaar concentreerde de Griekse regering zich, tussen stakingen, politieke ruzies en voortdurende stress op de financiële markten door, op het begrotingstekort. Op alle mogelijke manieren moest geld worden binnengeharkt om dat omlaag te brengen, zoals afgesproken met de internationale geldschieters.

En dus, gromt Karey, werd de btw opeens verhoogd van acht naar dertien procent. „Dat was vernietigend voor fast food-producten zoals het onze. Wij moeten het hebben van snelle omzet en kleine marges.” En doodleuk kondigde minister van Financiën Venizelos van de ene dag op de andere een verdere verhoging naar 23 procent aan. „Dramatisch.”

Restauranthouders en ondernemers in het toerisme lobbyen stevig bom dit weer te verlagen, maar vooralsnog zonder succes. „De hoge btw is vooral een probleem voor ketens zoals de mijne, want, hoe zal ik dat nu eens zeggen, bij ons is het niet mogelijk om aan de kassa de belasting te ontduiken.” Simply Burgers, 17 filialen, heeft last van de concurrentie van kleine familiebedrijven waar gemakkelijker met bonnetjes kan worden geknoeid. De btw-verhoging heeft belastingontduiking aantrekkelijker gemaakt en niet geleid tot extra inkomsten voor de staat.

Dat geldt voor meer van de maatregelen, zoals de hogere accijns op brandstof. De consumptie is gedaald, de netto belastinginkomsten zijn niet gestegen. Gemakzuchtige korte termijn oplossingen van een laffe regering, vindt Karey. Hij zegt dat Griekse politici het gemakkelijker vonden ondernemers tegen zich in het harnas te jagen dan ambtenaren.

Het effect op een economie die draait op consumptie en amper op productie, is rampzalig. Na bijna zes jaar recessie is een kwart van het bruto binnenlands product verdwenen.

De consumptie daalt nog sneller dan de economie krimpt. In het bedrijfsleven zijn meer dan een miljoen banen verloren gegaan, vooral doordat kleinere bedrijven moesten sluiten. Er zijn nog weinig tekenen dat een nieuwe, gezonde, producerende economie wordt opgebouwd.

„Het draaide om overleven”, zegt Karey. Zijn verkopen zijn „dramatisch” gedaald, met een omzetdaling van dertig tot veertig procent. Hij moest een aantal filialen sluiten. Tegelijk ziet hij nu kansen. Het marktaandeel van Simply Burgers groeit, ten koste van minder efficiënt geleide restaurants. „Het verschil tussen succesvol en niet-succesvol groeit. Vroeger verdiende iedereen geld.”

De lonen zijn fors gedaald. Wederom: slecht voor de binnenlandse consumptie. Maar het heeft voor ondernemers zoals Karey met tientallen werknemers ook voordelen. Ook de bouwkosten zijn lager. En voor het eerst koopt hij Griekse tomaten in voor tussen de hamburgers. Die waren vroeger te duur.

Structurele hervormingen om ondernemen gemakkelijker te maken, komen traag op gang, hoewel het beter was geweest om die gelijk door te voeren. Ondanks alle veranderingen vindt Karey het ondernemingsklimaat nog altijd onzeker. Regels veranderen te snel om er als ondernemer investeringsplannen op te kunnen baseren. De bureaucratie wordt gemoderniseerd, maar niet afgeschaft.

Toen hij na zijn jeugd en studie in de VS in 2003 een bedrijf in Griekenland opzette was hij geschokt dat hij wekelijks het werkrooster voor zijn werknemers langs moest brengen en laten stempelen door de sociale dienst. Ook iedere wijziging wegens ziekte of andere omstandigheden moet worden doorgegeven. Dat kan nu digitaal, vertelt hij in het restaurant in Kifissia, „hoewel ik altijd een printje ervan in de zaak moet hebben”. Hij weifelt even. „Dat is een verbetering. Maar die omslachtige regel is niet afgeschaft.”