Mooi, maar straks alleen nog uit China

Gitarenmaker Manuel Rodríguez kan zijn personeel niet meer betalen Banken verlenen hem, en veel andere Spaanse ondernemers, geen krediet meer

correspondent spanje

Aan een rek vol half afgebouwde flamencogitaren hangt een voetbalshirt met de tekst: ‘We willen uitbetaald worden, nu!’ Verderop in de fabriekshal tellen medewerkers op een bord het aantal dagen (69) sinds hun laatste salarisbetaling. Eronder: ‘Schoft!’ Manuel Rodríguez vindt het ook niet leuk dat hij zijn personeel niet kan betalen. „Maar als mijn klanten allemaal te laat betalen, houdt het een keer op”, legt hij uit in zijn kantoor.

Rodríguez vormt de derde generatie van een beroemd geslacht van gitaarbouwers in Spanje. Het in 1905 door zijn grootvader opgerichte familiebedrijf Manuel Rodríguez en Zonen is wereldwijd een begrip. Negentig procent van de productie is bestemd voor de export. „Ik lever aan 120 landen. Maar als ik hier in Spanje een bank binnenloop voor een lening, kijken ze me vreemd aan. Gitaren, valt daar geld mee te verdienen?”

Veel ondernemers in Spanje (en de rest van Zuid-Europa) delen zijn frustratie. De Europese Centrale Bank verstrekt al drie jaar nagenoeg gratis geld aan banken in de eurozone. In Spanje en ook Portugal wordt een deel van de financiële sector daarnaast overeind gehouden met staatssteun en Europese miljardenleningen. Maar voor het midden- en kleinbedrijf blijft het bijna onmogelijk om bankkrediet te krijgen. Op de financiële markten mag de ergste paniek geluwd lijken, uit de echte economie lijkt al het geld weggezogen. Het leidt tot een domino-effect van wanbetaling, faillissementen en oplopende werkloosheid.

Het is dat er ‘Made in Spain’ op zijn duurste gitaren moet staan, anders was Rodríguez allang uit Spanje vertrokken.

Op de hoogvlakte rond Rodríguez’ dorp Esquivias, in de regio Castilla-La Mancha, verrezen tijdens de gekte op de huizenmarkt enkele nieuwbouwwijken. Op veertig minuten rijden van Madrid hoopten ontwikkelaars hun woningen te kunnen slijten aan forenzen. Het zijn nu spooksteden. „Vóór de crisis waren er in dit dorp veertig bedrijven, bijna allemaal gelieerd aan de bouwsector. Nu zijn we nog met vijf over.”

Met 43 miljard euro aan Europese noodleningen schoont Madrid sinds eind vorig jaar zijn bankensector op, die zwaar getroffen was door het uiteenspatten van de Spaanse vastgoedzeepbel. Volgens Rodríguez is de door Brussel opgelegde sanering via een zogeheten ‘bad bank’ verkeerd. „Al die miljarden uit Europa zitten nu in bakstenen. Wat hebben gezonde bedrijven daar aan?”

Het probleem zijn niet alleen de banken, zegt Rodríguez. Hij groeide op in California, waar zijn vader twee decennia gitaren bouwde voor Hollywood. Zijn Amerikaanse jeugd heeft hem een ondernemersgeest gegeven die in Spanje en Europa ontbreekt, meent hij. „Het gaat hier alleen maar om rechten, niet om plichten.”

Europeanen, zegt hij, willen consumeren als Amerikanen, maar ze zijn niet bereid net zo hard te werken. Hij pakt de officiële Spaanse feestdagenkalender erbij. „219 werkdagen per jaar maar. Zo kan ik toch geen bedrijf runnen.”

Hij heeft momenteel een conflict met een werknemer. „Hij en drie anderen zitten alleen maar te roken op de wc, doen niks. Klagen me aan over elk regeltje.” Dankzij een hervorming die de regering-Rajoy vorig jaar onder Europese druk invoerde, is ontslag nu goedkoper. „Maar nog steeds te duur. En de rechter kiest bijna altijd de kant van de werknemer. Zij provoceren me in de hoop dat ik hen op niet-economische gronden ontsla en tienduizenden euro’s moet meegeven.”

Alleen de duurste gitaren worden nog in Esquivias gemaakt, de rest in China. Sinds de crisis heeft hij zijn personeelsbestand gekort van 60 naar 25 man. Hij had graag de tussenklasse hier geproduceerd. „Dat zou hier werkgelegenheid opleveren. Maar in Spanje kreeg ik geen lening, in Hongkong wel.”

Zijn familie zette de fabriek in Esquivias op met EU-steun. Maar Rodríguez is klaar met Europa. Dat de Duitsers vasthouden aan een sterke euro, benadeelt zijn exportgerichte bedrijf. „Ik zou veel liever in dollars zakendoen.”

Laatst was hij op een beurs voor luxegoederen in Shanghai met een gitaar van zeldzaam Braziliaans rozenhout (vraagprijs vanaf een ton). „Daar werd me door meerdere mensen gevraagd of wat de spaarders in Cyprus is overkomen, ook in Spanje kan gebeuren. Hier in Europa mogen we dit misschien al lang weer vergeten zijn. Daarbuiten niet.”