Meer distantie van Duitsland

Klaas Knot heeft zich terecht gedistantieerd van de wens van de Duitse centrale bank tot een veto op de steunaankopen van de Europese Centrale Bank, vindt Mel Krauss.

Het twistpunt tussen de Europese Centrale Bank en de Duitse Bundesbank is nu de opkoop door de ECB van staatsobligaties (het OMT-programma), maar achter dit geschil schuilt een ‘territoriumstrijd’ over de vraag wie het monetaire beleid in Europa bepaalt. Duitsland mag dan wel zijn toegetreden tot de euro, maar de Duitse centrale bank weigert domweg te aanvaarden dat ze niet meer de hoogste monetaire autoriteit in Europa is.

Zo heeft de Bundesbank zich gevoegd in een rechtszaak om de OMT voor het Duitse constitutionele hof in Karlsruhe te brengen, waarmee ze in feite via de achterdeur uit is op een verbod op het belangrijkste monetaire initiatief dat de Europese centrale bank in deze crisis heeft genomen. De ECB zet alles op alles om de Bundesbank hierin te dwarsbomen.

De baas van de Nederlandse centrale bank, Klaas Knot, maakte negen maanden geleden zijn standpunt in dit geschil al duidelijk toen hij zich aansloot bij de overgrote meerderheid ten gunste van de OMT in de Raad van Bestuur van de ECB. Knot is zich bewust van de Nederlandse monetaire traditie om nauw aan te sluiten bij de Bundesbank omdat prijsstabiliteit het Nederlandse monetaire hoofddoel is. Maar hij beseft ook dat geen enkele nationale centrale bank in de eurozone, ook niet de Bundesbank, feitelijk een vetorecht op de besluiten van de Raad kan uitoefenen en dat het Nederlands belang vereist dat hij in Frankfurt een zo invloedrijk mogelijke stem heeft. Dit belang wordt niet gediend door in de OMT de kant van de Bundesbank te kiezen.

Ondanks dit strategisch belangrijke en moedige besluit om het Nederlands belang in Europese geldzaken te bevorderen, kreeg de DNB-baas kritiek omdat hij had gebroken met de Nederlandse monetaire traditie en moest hij zijn stem voor de OMT zelfs aan de Kamer uitleggen. Maar bij de critici wil er niet in dat de euro alles heeft veranderd. Inmiddels verschaft de ECB de prijsstabiliteit die Nederland nodig heeft, niet de Bundesbank. In reëel opzicht is de ECB de ‘nieuwe Bundesbank’ van Europa geworden – en dit bevalt een aantal mensen bij de Duitse centrale bank in het geheel niet.

Critici van de OMT in Nederland en Duitsland zien ook niet in van welk belang de obligatie-opkoop door de ECB is voor de prijsstabiliteit als doel van de centrale bank. Maar we kunnen nu eenmaal geen prijsstabiliteit krijgen zonder eerst financiële stabiliteit te hebben – en de OMT heeft in dit laatste duidelijk voorzien. Hoe kan de ECB nu ooit prijsstabiliteit verschaffen als de financiële markten wild op- en neergaan en zelfs het hele voortbestaan van de euro in twijfel trekken?

De financiële markten kwamen nu juist tot rust door de geloofwaardige dreiging dat de ECB klaarstond om staatsschulden te kopen als de belegerde landen bereid waren een hervormingsprogramma te onderschrijven. De speculanten namen de dreiging ernstig en hielden op met hun speculatie tegen Europa.

Wat een geweldig succes is het OMT-programma geweest! Zodra het werd aangekondigd, ging de rente in de landen aan de rand van Europa omlaag en ook tijdens de woelige crisis in Cyprus en de Italiaanse verkiezingen bleef ze laag – zonder dat er een euro voor werd uitgegeven. Ziet u voor u hoeveel geld de Duitse en Nederlandse belastingbetaler hadden moeten neertellen als de verkoop van obligaties doorgegaan zou zijn? De OMT heeft de belastingbetaler een vermogen bespaard – maar nadat de markten dankzij het ECB-programma weer tot rust zijn gekomen, wordt dat gemakkelijk vergeten.

Dat de Bundesbank dit onmetelijk succesvolle programma overboord wil gooien, bewijst voorlopig dat de Duitse centrale bank onder haar huidige leiding de weg is kwijtgeraakt.

Terwijl Klaas Knot met zijn moedige en verstandige stem ten gunste van de OMT in de ogen van zijn collega’s in de Raad van Bestuur prestige heeft verworven, is de invloed van Bundesbankpresident Jens Weidmann in de Raad dramatisch gedaald. Ongeacht de uitspraak van de rechter in Karlsruhe over de OMT volgende maand zal Weidmann de grote verliezer zijn.

Wint de Bundesbank, dan zal hij de schuld krijgen van de financiële chaos die daardoor ontstaat – verliest de Bundesbank, dan lijkt hij een Don Quichot die tegen windmolens vecht, vooral als hij de zaak zoals hij heeft beloofd ook nog aan een rechtbank in Den Haag voorlegt.

De beste strategie voor Knot is om zich zo ver mogelijk van zijn Duitse collega te distantiëren. De tijd van de speciale relatie tussen DNB en Bundesbank is voorbij.

Mel Krauss is emeritus hoogleraar aan New York University.