De 6 miljard die Rutte niet zag aankomen

Nog eens zes miljard euro bezuinigen, zo luidt de opdracht die eurocommissaris Rehn woensdag aan het kabinet-Rutte gaf. In 2014 moet het begrotingstekort dan zijn gedaald tot 2,8 procent. Dat is 3 procent plus een veiligheidsmarge, zodat zeker is dat het doel wordt gehaald. Het bedrag is groter dan de 4,3 miljard euro die tot nu toe circuleerde, en die werd aangehouden als wisselgeld voor het sociaal akkoord dat het kabinet deze lente sloot met werkgevers en werknemers.

De Brusselse eis komt op een zeer slecht moment. Er zijn voorzichtige tekenen dat de Nederlandse economie de draai naar groei aan het maken is. Dat zal dit jaar nog niet in cijfers te zien zijn, maar er is sprake van afnemend pessimisme bij consumenten, bedrijven en op de huizenmarkt – zij het vanaf een zeer laag niveau. Het zijn niet alleen nieuwe grootschalige ombuigingen die dit herstel in de knop kunnen breken, waarbij overigens moet worden aangetekend dat de begrotingsingrepen tot nu toe vooral lastenverhogingen waren. Het is vooral ook de voortdurende onzekerheid waarin het kabinet-Rutte excelleert. De premier spreekt nu van augustus als ijkmoment, omdat dan de ramingen van het Centraal Planbureau binnen zijn en de begroting voor 2014 wordt gemaakt. Na een verrassend slecht derde kwartaal voor de economie werd eind vorig jaar de discussie over de gevolgen voor de begroting van 2013 ook al naar voren geschoven, tot in het afgelopen voorjaar. De daarna genoemde bezuinigingen van 4,3 miljard werden een vorm van politieke quantummechanica: zij bestonden tegelijkertijd wel en niet.

Er is nu zeer veel uit te leggen door Rutte. Waarom heeft hij de zes miljard niet zien aankomen? En als hij ze wel heeft zien aankomen, waarom is die mogelijkheid niet gemeld? Rekent hij stiekem op een forser economisch herstel, of gaat hij ervan uit dat de Brusselse coulance voor 2013, die de coalitie uit de brand haalde, alsnog in 2014 zal gelden? En waarom geen twee jaar gevraagd, zoals Frankrijk?

Het kan zijn dat het kabinet, ook zonder Brusselse dwang, in volle overtuiging streeft naar de drieprocentsnorm in 2014. Maar hoe denkt de premier in dat geval het sociaal akkoord te redden, dat dan steunt op een financiële belofte waarvan vooraf vaststond dat die gebroken zou worden?

De schade loopt intussen op. Dat is niet alleen het gevolg van de bezuinigingsdrang die door de sterke Nederlandse economie deels nog te dragen valt. Misschien wordt het grootste deel van de schade wel veroorzaakt door de onzekerheid van burgers en bedrijven. Die hebben, een half jaar na het aantreden van Rutte-2, nog steeds geen idee waar zij aan toe zijn.