Chinese feniks huist in vertroetelde platanen

Soms komt in Shanghai een gasmasker van pas. Niet vanwege het fijnstof van de miljoenen auto’s en de fabrieken waar eigenlijk alleen Amerikaanse expats zich druk over maken, maar als bescherming tegen de dadendrang van de plantsoenendienst in de voormalige Franse Concessie, veruit de fraaiste woonwijk van Shanghai en misschien wel heel China.

Vlak voordat binnenkort het seizoen van de gele pruimen-regens (meiyu) begint, komen de rood-gehelmde mannen in bruine overalls in actie om de duizenden, uit 1902 daterende platanen te zuiveren van muggenlarven en andere insecten. Met hun tankwagens trekken zij driftig spuitend door de straten en boulevards met de art deco en neoclassicistische huizen die door welgestelde buitenlanders en Chinese tycoons rond de vorige eeuwwisseling zijn gebouwd.

Wie niet op tijd de ramen sluit, of wegduikt in een theehuis of Starbucks heeft pech, want zij stoppen niet, ook niet voor de groente- en fruithandelaren die niet tijdig hun waar kunnen beschermen tegen de grijswitte wolken gif. Zelfs de dames en heren die in hun beste pyjama’s in de avondkoelte wandelen, worden niet gespaard.

Ieder jaar wordt er hevig geklaagd over de zuur smakende, chemisch geurende stoomwolken en ieder jaar beloven de ombudsmannen van de drie districten die samen de voormalige Franse wijk vormen, beterschap.

Ieder jaar wordt beloofd dat de bewoners beter en tijdiger geïnformeerd zullen worden, ieder jaar wordt na de bekende klaagzangen om een beetje begrip gevraagd want muggen kunnen immers malaria, gele koorts en de slaapziekte overbrengen. En zijn de platanen, in het Chinees ‘Franse bomen’ niet uniek, verfraaien zij de straten en boulevards niet en vormen zij geen bijdrage in de strijd tegen de luchtvervuiling? Waar of niet?

En alsof dat al niet overtuigend genoeg is wordt de mythologische vogel Fenghuang, de 8000 jaar oude Chinese feniks erbij gehaald. De Fenghuang, de vogel der vogels, huist het liefst in een plataan en brengt dan vrede, welvaart en geluk. Misschien dat de hedendaagse Chinese ‘gouden jeugd’ daar niet meer in gelooft, maar de bejaarden in de sociale woningbouw in de voormalige Franse Concessie (het adjectief is van essentieel belang om niet op anti-koloniale tenen te trappen) hechten daar waarde aan.

Het verklaart waarom de karakteristieke bomen tot de best verzorgde en vertroetelde flora van China behoren en dat zegt heel wat in een land waar met de natuur vaak verbijsterend nonchalant wordt omgesprongen. Twee keer per jaar worden de platanen gesnoeid onder supervisie van boomdokters.

Als de thermometer onder nul dreigt te dalen worden in sommige straten de bomen ingepakt. Zijn er orkanen op komst dan worden de bomen gestut door legers van plantsoenendienstwerkers die worden geholpen door de buurtbewoners.

De onverlaat die meent twee bomen te kunnen gebruiken om er een wasdrooglijntje tussen te spannen wordt beboet, een fiets tegen een plataan parkeren is streng verboden, een plataan gebruiken als pispaal is riskant en het spreekt dat de bomen niet kunnen worden gebruikt om lange rode slierten vuurwerk aan op te hangen. Een boom kappen en verstoken in de open haard kan leiden tot een gevangenisstraf.

Of anders word je wel streng toegesproken en aangegeven door de bejaarde drakenvrouwen met rode armbanden die voor pais en vree zorgen in de straten en lanen en waken over hun platanen. Waar een beetje geloof in een mythologische vogel al niet goed voor is, het verklaart in ieder geval waarom de bomen de decennia van oorlogen, politieke chaos en vooral van de voortdenderende modernisering hebben overleefd. Leve de Fenghuang en van een dosis muggengif zijn wij in de voormalige Franse Concessie nog niet doodgegaan.