Stoïcijnse Ieren lijden in stilte

De meeste Ieren zien hun inkomen snel achteruit lopen. Nu worden ze ook nog eens geplaagd door extra belastingen. „Het is zwaar. Heel zwaar.”

Het filmpje waarin europarlementariër Paul Murphy zijn belastingformulier verscheurt, ging vorige week rond in Ierland. Hij weigert onroerendezaakbelasting (ozb) te betalen: „Samen met honderdduizenden anderen zeg ik: ‘laat de rijken hun belasting betalen, gewone mensen hebben genoeg betaald’”.

Zelfs na vijf jaar fikse bezuinigingen zijn er nauwelijks grootschalige protesten in Ierland. Maar als de Ieren protesteren, dan valt er altijd één woord: belasting. Met name ozb, eufemistisch ‘huishoudkosten’ genoemd, en waterbelasting, te vergelijken met de hoogheemraadschapsbelasting. De ozb moest deze maand voor het eerst worden betaald, volgend jaar gaat de waterbelasting in.

„Liefst zou ik geen enkele belasting invoeren”, zei minister Phil Hogan van Milieu en Lokale Overheid onlangs nog. „Maar ik moest wel door ons verlies van soevereiniteit en het programma met de EU en het IMF.” Toen de Ieren in november 2010 door die instanties financiële noodhulp kregen à 67,5 miljard euro was de introductie van ozb en waterbelasting een van de voorwaarden.

De belastingen zullen Ierland voor goed veranderen: tot nu toe was water gratis voor particulieren, en voor huiseigenaren gold alleen bij de koop een soort overdrachtsbelasting. Maar het Ierse fiscale stelsel moet minder gaan berusten op inkomstenbelasting, die aan verandering onderhevig is, en meer op onroerende goederen.

Dat vindt niet alleen de trojka, maar was ook de conclusie van een regeringscommissie die in 2009 haar zorgen uitsprak over de groeiende kosten van de welvaartsstaat. „Een aantal van onze adviezen zijn radicaal en betekent dat we onszelf op een manier zullen belasten die we decennia lang omzeilden”, zei Frank Daly, de voorzitter van de commissie. Toen werden haar adviezen genegeerd, nu worden ze ingevoerd.

Maar de Ieren zuchten onder de nieuwe lasten. „De ozb en de waterbelasting zullen bijna de helft van mijn salaris opslokken”, zegt IT-er Prakash Patel (35). „En het leven is al duurder geworden. Het is zwaar. Heel zwaar.”

Patel staat tijdens zijn pauze een sigaret te roken in Ashborne, een van de forenzendorpen die rondom Dublin ontstonden tijdens de jaren van economische voorspoed, de zogenoemde Keltische Tijger. In 2002 had het stadje nog 6.350 inwoners, nu zijn dat er 14.000. Hij wijst op de nieuwbouw in de High Street. Er zijn geen tekenen van leegstand, zoals elders. Maar de drukte bij de Euroshop en de twee tweedehandskledingwinkels verraadt dat men ook hier kampt met werkloosheid en hoge schulden.

Gemiddeld zijn de Ieren er jaarlijks 17.000 euro in inkomen op achteruitgegaan sinds de crisis in 2008 begon. De ozb is 0,18 procent van de waarde van een huis onder 1 miljoen euro, en 0,25 procent boven dat bedrag. Naar schatting kost de heffing gemiddeld 300 tot 500 euro per jaar. De belasting op watergebruik, waarvan de eerste twintig liter gratis zal zijn, nog eens 400 euro per jaar.

„Ze straffen ons voor de problemen van de banken”, zegt de 40-jarige Laura Flynn, die in de thuiszorg werkt. Ook zij zegt er in besteedbaar inkomen op achteruit te zijn gegaan: „Aan het einde van de maand heb ik moeite met overleven. Ik begrijp dat ze op de een of ander manier geld moeten vinden. Maar dat betekent niet dat ik dit leuk vind.” Uit peilingen blijkt dat maar 22 procent van de Ieren het met de nieuwe belastingen eens is.

Net als in veel stedelijke gebieden zijn ook in Ashborne op lantaarnpalen stickers van antibelastinggroepen te vinden. „We laten ons niet koeioneren”, staat erop. In de bus naar Dublin hangt een poster van de Attack the Tax met dezelfde boodschap. De actiegroepen roepen op tot burgerlijke ongehoorzaamheid. „Boycot het registratieproces, weiger mee te werken. Als honderdduizenden van ons dat doen, zal het een politieke crisis veroorzaken”, zegt de Campaign Against Water and Household Tax.

Afschaffen zal echter moeilijk worden, ook al hebben de twee belangrijkste oppositiepartijen, Fianna Fáil en Sinn Féin, gezegd dat te zullen doen. De inkomsten uit de ozb gaan voor 80 procent naar lokale overheden, die kampen met flinke tekorten bij de brandweer, bibliotheken, openbare zwembaden, en vuilophaal. De waterzuivering kost de overheid 1,2 miljard euro per jaar, en het – deels Victoriaanse – waternetwerk moet worden vernieuwd.

De meeste Ieren lijken zich te schikken in de nieuwe heffing. De Belastingdienst meldde vorige week dat er bijna 30.000 formulieren per dag binnenkwamen.