Reclame

40.000 foto’s uit de Amsterdamse studio van Jacob Merkelbach en zijn dochter Mies staan online. Jessica Voeten redt enkele geportretteerden van de vergetelheid.

De speelse blik van de snoepende jonge vrouw doet vertrouwd aan, maar de administratie van Atelier Merkelbach verklapt alleen jaartal en opdrachtgever: 1931 „DelaMar (Union)”. De Haarlemse chocoladefabriek Union bestaat nog altijd. In de jaren dertig adverteerde ze op rijm: „Kersenbonbons/verpakt of per ons.” DelaMar, in 1880 opgericht door Abraham de la Mar, was het grootste reclamebureau van Nederland. Een belangrijke opdrachtgever voor het atelier. De Merkelbachs kenden DelaMars studiochef Maurits Aronson goed. In 1931 stond hij op het punt zijn eigen bureau te beginnen, Arc’s, maar hij zal deze chocoladesessie voor Union nog hebben begeleid.

Op een van de foto’s maakt de vrouw met het modieuze pothoedje en de weelderige bontkraag aanstalten iets lekkers uit een snoepzakje te pakken. Haar donkere, lachende ogen en het moedervlekje boven haar linkerwenkbrauw keren terug in een reeks ongedateerde portretten die op naam van Aronson zijn gemaakt. Ze was zijn verloofde, misschien al zijn echtgenote: Adriana Maria Stigter. Ze trouwden op 5 oktober 1933. Hij was bijna 30, zij zes jaar jonger.

Gerard Stigter, schrijver en dichter K. Schippers, heeft haar ogen geërfd. De portretten van zijn tante Rie en oom Maurits kent hij niet. Wel die waarop ze de bonbon proeft, hij bezit een afdruk. Hij kijkt mee naar de reeks en ontdekt de ouders van zijn oom: Lion Aronson, diamantslijper, en Esther Aronson-Fresco. Ze hebben de bezetting niet overleefd, hun jongste zoon Daniël evenmin. Maurits dook met Adriana onder bij haar familie, maar ging soms naar buiten. In zijn lezing op 4 mei 2010 in De Nieuwe Kerk in Amsterdam memoreerde K. Schippers hoe het echtpaar aan een razzia ontkwam: „Hij gaf mijn tante een zet, ze viel tegen een officier aan. ‘Kijk toch uit’, zei hij, ‘zie je niet dat die man z’n plicht doet’. De Duitser stak z’n arm omhoog en ze liepen door.”

Na de bevrijding begon Maurits Aronson een nieuw – invloedrijk – reclamebureau: Prad. In de beginjaren kregen Mies Merkelbach en haar man Bobby Rosenboom van hen opdrachten voor Winkler Prins, Hoover stofzuigers en lipsticks. De echtparen waren bevriend. Adriana Aronson-Stigter overleed in 1980, haar man in 1989.

    • Jessica Voeten