Kortkolom wetenschap

Bijbelrol in Bologna blijkt stokoud

Amsterdam. In de Universiteitsbibliotheek van Bologna is mogelijk de oudste complete Torah-rol ter wereld teruggevonden. Bij het catalogiseren van de Hebreeuwse collectie ontdekte hoogleraar M. Perani dat ‘Rol 2’ (36 meter lang, 68 cm hoog) veel ouder moest zijn dan de zeventiende eeuw, zijn officiële ontstaansperiode. Het had schriftkenmerken die na 1200 niet meer gebruikt werden. C14-datering leverde een ontstaansdatum op tussen 1155 en 1225. Tot nu gold een Torah-rol uit Rhodos uit ca. 1200 als de oudste complete rol. Door het gebruik van Torah-rollen in de eredienst wordt in het jodendom een complete rol (met alle 304.805 Hebreeuwse letters uit de eerste vijf bijbelboeken) als bijzonder heilig beschouwd. De oudste ‘losse’ bijbelmanuscripten zijn 2000 jaar oud. De oudste complete Hebreeuwse bijbel is een boek uit 1009: de Leningrad-Codex. (NRC)

Richard III was vastgebonden

Amsterdam. De onfortuinlijke Engelse koning Richard III (1483-1485) is met gebonden handen in een te klein graf geworpen, zonder lijkwade of kist. Dit schrijven archeologen in het opgravingsverslag in Antiquity (juni) van hun sensationele vondst van Richards graf onder een moderne parkeerplaats in Leicester, afgelopen februari. Het lichaam werd opgepropt in het graf gevonden, maar met iets meer aandacht had het veel beter neergelegd kunnen zijn, aldus de archeologen. Richard kwam indertijd om bij de slag van Bosworth (1485), waarbij de Tudor-dynastie op de Engelse troon kwam. De archeologen verklaren de slordige begrafenis uit haast: volgens geschreven bronnen werd Richards lichaam eerst een week tentoongesteld aan het volk en dat moet enorm zijn gaan stinken, eind augustus. (NRC)

Gat in periodiek systeem gedicht

Amsterdam. Een lang bestaand gat in het periodiek systeem der elementen is gedicht. Onderzoekers van het CERN in Genève hebben hebben voor het eerst de ionisatiepotentiaal van het zeldzame, radioactieve element astaat (of astatium) gemeten (Nature Communications, 14 mei). Die grootheid – 9,31751 electronvolt – geeft de energie die nodig is om het buitenste elektron van het atoom te verwijderen, dus om het een elektrische lading te geven. Astaat is het laatste element waarvan deze fundamentele eigenschap is gemeten. Dit heeft zo lang geduurd doordat het element uiterst zeldzaam is. De schattingen voor de gehele aardkorst lopen uiteen van een tiende gram tot enkele tientallen grammen. (NRC)

Toch geen dierlijk leven boven 55 graden

Amsterdam. De warmwaterworm Alvinella pompejana sterft in water dat warmer is dan 55 graden Celsius. De worm leeft aan de rand van warmwaterbronnen, onder andere in de buurt van Pompeii. Uit metingen ter plekke zou blijken dat de dieren gedijen bij temperaturen boven de zestig graden, maar Franse biologen tonen nu in het lab aan dat ze die temperaturen niet aankunnen. De worm is nog steeds een van de meest hittetolerante dieren op aarde, schrijven ze vandaag in vakblad PLOS ONE. (NRC)