‘Ik doe alles eerder dan je verwacht’

De jonge Fransman Benjamin Millepied wordt directeur van het Ballet van de statige Opera van Parijs, maar leidt ook baanbrekende initiatieven als L.A. Dance Project én ontvlucht paparazzi.

Benjamin Millepied Foto Hollandse Hoogte

Vroeger bestonden ze nog: balletdansers die wereldwijde bekendheid genoten, ook buiten de internationale gemeenschap van dansliefhebbers. Rudolf Nureyev en Margot Fonteyn bijvoorbeeld, Mikhail Baryshnikov, misschien Sylvie Guillem nog. Tegenwoordig dringen prominente figuren uit de danswereld alleen nog door tot het achtuurjournaal als ze met bijtend zuur worden overgoten.

De Franse Benjamin Millepied (35), choreograaf en artistiek leider van Holland Festivalgast L.A. Dance Project, lijkt die stelling te weerspreken. Hij was gastjurylid bij de Amerikaanse So You Think You Can Dance, werd omarmd door het chique huis Van Cleef & Arpels, treedt op in een reclamefilmpje van Air France en belichaamt, dansend door Parijs, Yves Saint Laurents mannengeur L’Homme Libre. Een vrije man – die wel door de internationale roddelpers op de hielen wordt gezeten.

Dat laatste is een relatief recent verschijnsel en heeft vooral te maken met zijn huwelijk met actrice Natalie Portman, die hij ontmoette tijdens de opnamen voor Darren Aronofsky’s film Black Swan (2010). In starstruck Amerika is die romance genoeg voor eeuwige roem, waarbij vaak wordt vergeten dat Millepied ook wegens eigen verdienste op de rode loper stond bij de Oscar-uitreiking. Hij was het die Portman en haar tegenspeelster Mila Kunis klaarstoomde voor hun dansscènes, hij speelde de rol van David, Portmans balletprins in de film, hij creëerde de originele choreografie.

Hoewel zijn vrouw de hoofdreden is dat paparazzi elke beweging van het stel, inmiddels ouders van zoontje Aleph, proberen vast te leggen, wie Millepied hoofdzakelijk beschouwt als ‘Mr. Portman’ ziet een paar dingen over het hoofd. Zijn achternaam, ‘duizendpoot’, is meer dan toepasselijk. Het voorlopig belangrijkste wapenfeit op zijn palmares: de aanstelling, per september 2014, als directeur van het prestigieuze Ballet van de Opera van Parijs.

Jong

Zijn parcours naar die topfunctie heeft 36 jaar geduurd en voerde van zijn geboortestad Bordeaux langs Dakar (Senegal), Lyon, New York en Los Angeles. Nogal een omweg, lacht hij aan de telefoon vanuit Parijs. Hij is er even voor optredens van L.A. Dance Project, het gezelschap dat te gast is op het Holland Festival.

Een omweg, en toch is hij jong voor de loodzware functie. De Opéra de Paris wordt vaak omschreven als een instituut van Byzantijnse dimensies en zijn voorgangers hielden het meestal maar een paar jaar uit. Zelfs een persoonlijkheid als Rudolf Nureyev, net als Millepied een ‘outsider’, gaf maar kort leiding aan het gezelschap, dat als Académie Royale de Danse in 1661 werd opgericht door Lodewijk XIV. Alleen zijn directe voorgangster, de formidabele Brigitte Lefèvre (nu 68), heeft er in 2014 bijna twintig jaar opzitten.

„Het is juist goed deze functie te aanvaarden als je jong bent. Je hebt er al je energie voor nodig”, vindt Millepied. „Bovendien doe ik alles eerder dan je zou verwachten.” Zo lag hij in de wieg al te wiebelen op de Afrikaanse muziek die het ouderlijk huis in Dakar binnensijpelde en ging hij op zijn dertiende uit huis. Op kostschool in Lyon volgde hij aanvankelijk een opleiding moderne dans, om in tweede instantie over te schakelen naar klassiek. Als zestienjarige stak hij in zijn eentje de oceaan over om zijn studie te voltooien aan The School of American Ballet in New York. „Krankzinnig eigenlijk. Nu ik een kind heb, zie ik dat heel anders. Ik moet er niet aan denken dat Aleph op kostschool wil. Dan zou ik in dezelfde stad gaan wonen.”

Van 2001 tot 2011 was hij principal bij het New York City Ballet, het gezelschap dat werd opgericht door de grootmeester van het neoklassieke ballet, George Balanchine. Diens oeuvre vormt nog steeds de hoeksteen van het repertoire en is dan ook deel van Millepieds dans-dna – net als de vrije, Afrikaanse dans. Daarnaast is Jerome Robbins (bij het grote publiek bekend als de choreograaf van West Side Story) als Millepieds mentor bij NYCB van grote invloed geweest. Tussen die polen bewegen zijn supereclectische choreografieën zich, die vaak worden beoordeeld als vaardig geconstrueerd, zij het overladen en nietszeggend. Een recensent van The New York Times noemde de Fransman: „Een soort ekster wiens balletten eerder ogen als volleerde stijloefeningen dan als uitingen van zijn eigen gevoeligheid.” Die geringe zeggingskracht komt paradoxaal genoeg ook voort uit de overladenheid, waardoor op zichzelf mooie vondsten niet tot hun recht komen.

Onrust

Nog volop actief als solist richtte Millepied het reisgezelschap Danses Concertantes op. Hij werd gastchoreograaf bij onder andere American Ballet Theatre en New York City Ballet. Het Nationale Ballet nodigde hem in 2010 uit. Daarnaast was hij choreographer in residence bij het Baryshnikov Arts Center en maakte hij diverse dansfilmpjes. Een animatie-Millepied trad op in Barbie in the Nutcracker en Barbie of Swan Lake. In 2012 richtte hij, ondanks het barre economische klimaat, L.A. Dance Project op, een collectief waarbinnen choreografen samenwerken met kunstenaars en componisten. Intussen regisseerde hij clips voor indiepopband IO Echo.

Bang dat de aanstelling in Parijs een aanslag zal doen op zijn creativiteit is hij niet. „Waarom? Balanchine leidde ook een groot gezelschap. Heeft zijn creativiteit daaronder geleden?” Ook zijn persoonlijke voorkeur voor meer hedendaags ballet lijkt hem geen bezwaar in zijn nieuwe functie. „De afgelopen jaren heeft Brigitte Lefèvre veel avant-garde geprogrammeerd, naast de grote namen van de vorige eeuw. Ik wil het gezelschap verder openstellen voor choreografen van nu.” En voor dansers van over de hele wereld: er komt een einde aan de exclusief Franse samenstelling van het tableau, een traditie die teruggaat tot de zeventiende eeuw. „Dat kan echt niet meer.”

Vooral dat laatste zal de nodige onrust veroorzaken, waarbij hij als ‘man van buiten’ – weliswaar Frans van nationaliteit, maar Amerikaans van mentaliteit – mogelijk kwetsbaar is. Zelf gelooft hij dat zijn perspectief als buitenstaander een voordeel is. De keuze voor hem boven voormalig solist en super-insider Laurent Hilaire, Lefèvres kroonprins, deed de wenkbrauwen alom rijzen. Millepied heeft nog anderhalf jaar om zich voor te bereiden, maar het worden ongetwijfeld spannende tijden met deze outsider in Parijs.

L.A. Dance Project: Cunningham, Forsythe, Millepied. Stadsschouwburg Amsterdam, 2 en 3 juni. Inl: www.ssba.nl