Haviken loeren op lakse Medvedev

Langzaam ontmantelen de haviken in het Kremlin de positie van Medvedev. Het ontslag van ideoloog Soerkov is de opmaat voor een zuivering in de top.

Amsterdam. - Gelaten wacht premier Dmitri Medvedev van Rusland af wat president Vladimir Poetin met hem van plan is. Eén jaar is Medvedev nu bezig. Nog steeds zijn talloze presidentiële decreten niet uitgevoerd.

De premier is één van de weinigen die weten wat Medvedev en Poetin onderling hebben afgesproken toen ze in september 2011 plots stuivertje wisselden. Die ‘rokkade’ zette toen het politieke systeem op zijn kop, lokte een ongekend burgerprotest uit, en was het begin van een machtsstrijd die haviken lijken te winnen.

Wanneer kloppen die bij de premier aan? In een interview met de televisiezender NTV afgelopen weekeinde onthulde Medvedev dat het al lang zover zou zijn geweest als hij niet zo’n „kameraadschappelijke verhouding” met Poetin zou hebben gehad. „Ik ben een meer geharde vechter dan veel kameraden. Ik zeg hen: werk door, maar vroeger of later wordt iedereen ontslagen. Zo zit het leven in elkaar”, zei Medvedev.

Deze laconieke houding is curieus. Een paar weken geleden zocht Medvedev nog de vlucht naar voren. Alle bewindslieden kregen deadlines. Zo gaf hij minister Vladimir Medinski van Cultuur opdracht voor 17 juni een besluit te nemen over de speelfilm ter ere van voetbalheld Jev Jasjin (1929-1990), de keeper die met het sovjetvoetbalelftal Olympisch (1956) en Europees Kampioen (1960) werd. En de van staatswege afgedwongen prijsbeheersing van spullen en diensten die door monopolisten worden aangeboden, zoals nutsbedrijven, had na Pinksteren rond moeten zijn.

Helpt dit soort daadkracht om vertrouwen te herwinnen? Tot nu toe niet. Volgens de laatste peiling van het onderzoeksbureau Levada is de burgerij uitgesprokener dan ooit over de regering. Slechts 7 procent heeft nog steeds geen mening, de rest is min of meer positief (42 procent) of juist negatief (51 procent) gestemd. Een jaar geleden twijfelden tweemaal zoveel Russen. Voor het eerst sinds zeven jaar ziet een meerderheid ook geen gat meer in de premier die, zoals de Russische traditie wil, toch al kop van jut is. En daarbij blijft het niet. Volgens Levada is 61 procent zelfs ‘moe’ van het wachten op actie van Poetin. Ruim een derde is zelfs negatief over hem als ultieme arbiter. Zo illusieloos zijn de Russen nooit geweest in het nu reeds dertien jaar durende regime van Poetin.

Snel nadat het peilbureau – vernoemd naar Joeri Levada, een in 2006 gestorven pionier van de serieuze Sovjetsociologie – deze cijfers bekend had gemaakt, ondernamen de autoriteiten stappen. Levada is een ‘buitenlandse agent’ omdat het geld van buitenlandse fondsen als MacArthur, Ford en Soros zou aannemen, stelde de Russische justitie vlak na Pinksteren vast. Ze zet Levada zo in de verdachte hoek met rijtje Agora (rechtsstaat), Memorial (mensenrechten en anti-stalinisme) en Golos (verkiezingswaarnemers).

Als Levada wordt gekortwiekt, zal de regering wellicht minder vaak worden opgeschrikt door dit soort onwelgevallige enquêtes. Maar of dat het systeem van president Poetin op langere termijn veel helpt? Hoewel het burgerprotest op straat een herhaling van zetten is geworden, is groeiende apathie ook een bedreiging. Levada peilde niet voor niets dat 51,3 procent van de bevolking, die nu alles over zich heen laat komen, na deze derde ambtstermijn in 2018 van Poetin af wil. Het project-2024 is niet meer vanzelfsprekend.

Eén loyale bondgenoot heeft dat begin mei ook openlijk toegegeven: de poetinistische ideoloog en vicepremier Vladislav Soerkov. Op de London School of Economics kritiseerde Soerkov – ooit als adjunct stafchef in het Kremlin de architect van mantelorganisaties zoals de jeugdbeweging Nasji – het feitelijke één-partijbestel. Rusland ontbeert node een serieus politiek alternatief, aldus Soerkov. Terloops nam hij in Londen ook de nationale recherche van het Onderzoekscomité op de korrel, omdat die justitiële macht inzet voor puur politieke wraak.

Een week later trad Soerkov af als vicepremier. Dit afscheid van de ‘grijze kardinaal’ achter Poetin, markeert vermoedelijk een nieuwe fase in de strijd tussen belangrijkste machtsblokken van het regime. De siloviki – de geüniformeerde facties rond staatsveiligheidsdienst FSB, binnenlandse strijdkrachten, andere geweldsdepartementen en het militair-industrieel complex – versus de ‘staatsliberalen’, die afgelopen jaar veel posities hebben verloren. Beide kampen weten dat een economische recessie, onvermijdelijk als de stroom petrodollars opdroogt, kan uitdraaien op een politieke crisis.

Ex-minister Aleksej Koedrin van Financiën zit daarom op het vinkentouw. Hij wordt getipt als opvolger van Medvedev. Koedrin heeft weliswaar geen sociaal profiel – lastig in een tijd waarin het volk toch al weinig enthousiasme opbrengt voor de overheid – maar Poetin zou volgens de krant Nezavisimaja Gazeta wel al met deze machtswisseling hebben ingestemd. Een besluit over de film over de ‘zwarte spin’ Lev Jasjin lijkt niet genoeg om Medvedev te redden.