Geen straf, wel extra hard en snel hervormen

EU-landen doen hun best tekorten te laten dalen. Dat het moeizaam gaat, komt door de crisis. Eurocommissaris Rehn is daarom coulant, als maar wel wordt hervormd. Ook in Nederland.

Mario Draghi, president of the European Central Bank (ECB), left, and Olli Rehn, economic and monetary affairs commissioner for the European Union (EU), attend a news conference at the Annual Meetings of the International Monetary Fund (IMF) and the World Bank Group in Tokyo, Japan, on Saturday, Oct. 13, 2012. The world's finance ministers and central bank governors are gathered in Tokyo for the annual meetings of the IMF and the World Bank as the rebound from the deepest global recession since World War II stagnates. Photographer: Tomohiro Ohsumi/Bloomberg *** Local Caption *** Mario Draghi; Olli Rehn Bloomberg

Net nu iedereen eraan gewend was dat je straf krijgt als je de begrotingsregels in de Europese Unie niet naleeft, worden die regels minder streng toegepast. Eurocommissaris Olli Rehn (monetaire en economische zaken) heeft gisteren definitief bevestigd wat hij al eerder zei te overwegen: zeven Europese landen krijgen meer tijd om hun begrotingstekort te reduceren tot minder dan 3 procent van het bruto binnenlands product. Eén van die landen is Nederland.

„In sommige landen kunnen de budgettaire doelstellingen gewoon niet gehaald worden vanwege de economische crisis,” zei de Fin, die alles streng van een papiertje voorlas – blijkbaar wilde hij geen foutje maken in zaken die in crisistijd in veel landen gevoeliger liggen dan ooit. Volgens Rehn doen veel landen flink hun best, maar door de economische tegenwind wordt de Europese tekortnorm van 3 procent een ‘moving target’: het verschuift constant.

Vier landen kregen twee jaar extra om hun tekort onder die 3 procent te krijgen: Spanje, Frankrijk, Slovenië en Polen. Drie landen kregen één jaar uitstel: Nederland, België en Portugal. Rehn zei nadrukkelijk dat deze landen de extra tijd niet alleen moeten gebruiken om te bezuinigen, maar ook om structurele hervormingen door te voeren. Die moeten hen meer competitief maken.

Dit betekent dat pensioensystemen, die te duur worden omdat ze dateren van vóór de vergrijzing, op de schop moeten. En dat landen hun arbeidsmarkt flexibeler moeten maken om buitenlandse bedrijven te trekken. Op deze punten scoort Europa slecht. Dat belemmert groei. Om niet verder achterop te raken bij China en Brazilië, en om een zeker welvaartsniveau te kunnen houden, moet Europa dit aanpakken. Voor elk land had Rehn daarom een lijst aanbevelingen.

Nederland moet van hem zijn tekort volgend jaar op 2,8 procent hebben – net onder de 3 procent dus. „Een veiligheidsmarge”, noemde Rehn dat. Hij beaamde dat dit extra bezuinigingsmaatregelen vergt, die Nederland „moet definiëren”. Maar het feit dat Den Haag daar een jaar extra voor krijgt, geeft aan dat Rehn na jaren keihard saneren meer waarde hecht aan drie belangrijke hervormingen die in Nederland moeten worden doorgevoerd. Ook heeft hij meegewogen dat de overheid in januari geld in SNS Reaal moest steken.

Waar Rehn om vraagt, zijn hervormingen waar ook IMF, OESO en andere internationale organisaties op hameren. Een: hervorming van de woningmarkt door onder meer aftrekbaarheid van de hypotheekrente te beperken en de prijzen van huurhuizen meer marktgericht te maken. Twee: hervormingen in het pensioenstelsel, door de werking van de tweede pensioenpijler aan te passen aan het feit dat mensen later met pensioen gaan en door met maatregelen te komen die mensen langer aan het werk houden. Ook de gezondheidszorg moet hierop worden afgestemd. Drie: op allerlei manieren zorgen dat er meer mensen aan het werk gaan.

Ook voor andere landen is de grens van hard snijden bereikt. Daarom kregen Spanje en Portugal extra tijd. Hen nóg meer laten bezuinigen, zeggen ambtenaren van de Commissie, is onverantwoord: ze hebben weinig vlees meer op de botten. Dat kan leiden tot sociale onrust. Over deze landen zei Commissievoorzitter José Manuel Barroso: „Het feit dat ruim 120 miljoen mensen armoe of sociale uitsluiting boven het hoofd hangt, is een echte zorg. We moeten hervormen en wel nu.” Spanje en Portugal moeten wel doorgaan met hervormingen op langere termijn. Slovenië heeft de laatste weken volgens Rehn, na lang talmen, ,,zulke doortastende maatregelen’’ genomen dat het ook respijt krijgt.

Over Frankrijk en België is de Commissie minder opgewekt. Toch krijgen beide landen uitstel en geen sancties. Frankrijk is een verhaal apart. Rehn kan sancties voorstellen, maar landen moeten dit goedkeuren. Dan zou Duitsland over Frankrijk moeten oordelen. Dit is gezien de historie van Europa – na de oorlog opgezet om die twee in evenwicht te houden – een positie waarin Duitsland niet terecht wil komen. Berlijn heeft nu de bereidheid om Parijs gezichtsverlies te besparen uitgeruild tegen harde beloftes over Franse hervormingen. Vandaar dat de lijst van Rehn lang was (Le Figaro schreef vanmorgen over de „Tien Geboden van Brussel”): beroepsgroepen openstellen voor buitenstaanders, staatsmonopolies afzwakken, arbeidsmarkt liberaliseren, pensioenhervormingen, enzovoort.

Ook in België bestaat hervormen volgens de Commissie meer uit woorden dan daden. Er zijn volgend jaar driemaal verkiezingen. Niemand in de coalitieregering wil kiezers pijn doen. Maar alleen België straffen en andere landen niet is voor Rehn geen optie. Met een berg hervormingen en extra scherp toezicht hoopt Rehn de Belgen alsnog stevig aan het werk te zetten. Maar of dat werkt met een steeds kleiner stokje achter de deur, weet nog niemand.

Europese Commissie beveelt aan:

- Bezuinigen op overheidsbureaucratie om de ‘zeer hoge’ staatsschuld (bijna 130 procent van bbp) aan te pakken.

- Corruptie terugdringen en justitie efficiënter maken.

- Arbeidsmarkthervorming versnellen. Belastingdruk verschuiven van arbeid naar consumptie.

- Zwarte economie bestrijden en ‘complex’ belastingsysteem versimpelen.

- Concurrentie toestaan bij publieke diensten.

Italiaanse reactie:

Premier Enrico Letta is „zeer tevreden” over door Brussel gesignaleerde terugdringing van overheidstekort. Media discussiëren over verhoging belasting op consumptie.

Europese Commissie beveelt aan:

- Begrotingstekort in 2014 terugbrengen tot 2,8 procent, maar bij bezuinigingen onderwijs en onderzoek ontzien.

- Beperking van hypotheekrenteaftrek bespoedigen en huren aantrekkelijker maken.

- Verdere maatregelen nemen om de arbeidsparticipatie te verhogen en arbeidsmarktmobiliteit te bevorderen.

- Verhoging van pensioenleeftijd ondersteunen met maatregelen om oudere werknemers inzetbaar te houden.

Nederlandse reactie:

„We stellen in augustus de begroting op. Dat doen we al sinds 1815”, zei premier Mark Rutte (VVD) over het begrotingstekort.

Europese Commissie beveelt aan:

- Groei van staatsschuld (nu: 84 procent van bbp) keren door te blijven bezuinigen waar het maar mogelijk is.

- Versnellen van flexibilisering arbeidsmarkt.

- ‘Structurele zwakten’ in onderwijs aanpakken om jeugdwerkloosheid te bestrijden.

- Meer concurrentie in goederen en dienstenmarkten.

- Lokale overheidsbureaucratie voor bedrijven verkleinen.

Spaanse reactie:

De krant El País schrijft dat de Commissie nu een „retorische draai” maakt, namelijk van bezuinigen naar hervormen, in antwoord op een recessie die zij zelf heeft veroorzaakt door de eerder geëiste bezuinigingen.

Europese Commissie beveelt aan:

- Groeiende staatsschuld (nu: 102 procent van bbp) terugdringen door besparingen ‘op alle niveaus.’

- Groeiend pensioentekort aanpakken door versnelling pensioenhervorming.

- Loonkosten matigen door flexibilisering van regels over arbeidsovereenkomsten.

- Concurrentie in energie en openbaar vervoer vergroten.

- Arbeidsmarkt flexibiliseren.

Belgische reactie:

Vice-premier Laurette Onkelinx, een Waalse socialist, vindt het rapport veel te hard. „Het kan niet dat de Europese Commissie België als boksbal gebruikt”.

Europese Commissie beveelt aan:

- Begrotingstekort onder 3 procent van het bbp brengen door te korten op overheidsbureaucratie.

- Sociale bijdragen van werkgevers verlagen en terugdraaien van verhoging minimumloon om arbeidsmarkt een zet te geven.

- Versnellen geplande pensioenhervorming.

- Belastingregime versimpelen en moderniseren

- ‘Slecht presterende’ dienstensector liberaliseren.

Franse reactie:

„Het is niet aan de Commissie om ons te dicteren wat we moeten doen”, zei president François Hollande gisteren. Het is „aan ons” om te beslissen over de pensioenen.

Europese Commissie beveelt aan:

- Staatsschuld onder de norm van 60 procent van het bbp brengen, door gezondheidszorg efficiënter te maken en door btw te verhogen voor bepaalde goederen.

- Tekorten op arbeidsmarkt aanpakken, door vrouwen meer voltijds te laten werken en het opleidingsniveau van migranten te verhogen.

- Meer concurrentie toestaan in de dienstensector.

Duitse reactie:

Volgens oppositiepartij SPD laat het Brusselse rapport zien dat de regering te weinig hervormt. Minister van Financiën Wolfgang Schäuble ziet bevestigd dat Duitsland „blijvend”  aan zijn concurrentiekracht moet werken.