Geen straf, maar wel hard hervormen

Nederland en andere Europese lidstaten kregen gisteren respijt van de Europese Commissie Na jaren keihard saneren worden landen nu opgeroepen om meer werk te maken van hervormingen

Correspondent Brussel

Net nu iedereen eraan gewend was dat je straf krijgt als je de begrotingsregels in de Europese Unie niet naleeft, worden die regels minder streng toegepast. Eurocommissaris Olli Rehn (monetaire en economische zaken) heeft gisteren definitief bevestigd wat hij al eerder zei te overwegen: zeven Europese landen krijgen meer tijd om hun tekort te reduceren tot minder dan 3 procent van het bruto binnenlands product. Eén van die landen is Nederland.

„In sommige landen kunnen de budgettaire doelstellingen gewoon niet gehaald worden vanwege de economische crisis”, zei de Fin, die alles streng van een papiertje voorlas – blijkbaar wilde hij geen foutje maken in zaken die in recessietijd gevoeliger liggen dan ooit. „Dat betekent niet”, vervolgde hij, „dat het Stabiliteits- en Groeipact dom is”. Volgens Rehn doen veel landen hard hun best, maar door de economische tegenwind wordt de doelstelling van 3 procent een ‘moving target’: het verschuift constant.

Vier landen kregen twee jaar extra om hun tekort onder die 3 procent te krijgen: Spanje, Frankrijk, Slovenië en Polen. Drie landen kregen één jaar uitstel: Nederland, België en Portugal. Rehn zei nadrukkelijk dat deze landen de extra tijd niet alleen moeten gebruiken om te bezuinigen, maar om structurele hervormingen door te voeren. Die moeten hen meer concurrerend maken. Dit betekent dat pensioensystemen, die te duur worden omdat ze dateren van vóór de vergrijzing, op de schop moeten. Of dat landen hun arbeidsmarkt flexibeler moeten maken, om buitenlandse bedrijven te trekken. Op deze punten scoort Europa slecht. Dat belemmert groei. Om niet verder achterop te raken bij China en Brazilië, en om een prettig welvaartsniveau te kunnen houden, moet Europa dit aanpakken. Voor elk land had Rehn daarom een lijst aanbevelingen.

Nederland moet van hem zijn tekort volgend jaar op 2,8 procent hebben – net onder de 3 procent dus. „Een veiligheidsmarge”, noemde Rehn dat. Hij beaamde dat dit extra bezuinigingsmaatregelen vergt, die Nederland „moet definiëren”. Maar het feit dat Den Haag daar een jaar meer voor krijgt dan afgesproken, geeft aan dat Rehn na jaren keihard saneren meer waarde hecht aan belangrijke hervormingen die in Nederland moeten worden doorgevoerd. Ook heeft hij meegewogen dat de overheid in januari geld in SNS Reaal moest steken.

Ook voor andere landen is de grens van hard snijden bereikt. Daarom kregen Spanje en Portugal extra tijd. Hen meer laten bezuinigen dan ze hebben gedaan, zeggen Commissieambtenaren, is onverantwoord. Dat verlamt de economie verder en kan leiden tot sociale onrust. Deze twee moeten wel doorgaan met langdurige hervormingen. Slovenië heeft de laatste weken volgens Rehn, na een poos talmen, „zulke doortastende maatregelen” genomen dat het ook respijt krijgt. Over deze landen zei Commissievoorzitter José Manuel Barroso: „Het feit dat ruim 120 miljoen mensen armoe of sociale uitsluiting boven het hoofd hangt, is een echte zorg. We moeten hervormen en wel nu.”

Over Frankrijk en België is de Commissie minder opgewekt. Toch krijgen beide landen uitstel en geen sancties. Frankrijk is politiek een verhaal apart. Rehn kan sancties voorstellen maar landen moeten dit goedkeuren. Duitsland zou dan over Frankrijk moeten oordelen. Dit is gezien de geschiedenis van Europa – na de oorlog opgezet om die twee in evenwicht te houden – een positie waarin Duitsland niet terecht wil komen. Deze bereidheid om Parijs gezichtsverlies te besparen heeft Berlijn uitgeruild tegen harde beloftes over Franse hervormingen. Vandaar dat de lijst van Rehn lang was: beroepsgroepen openstellen voor buitenlandse bedrijven, staatsmonopolies afzwakken, arbeidsmarkt liberaliseren, enzovoort.

Ook in België bestaat hervormen in de ogen van de Commissie meer uit woorden dan daden. Er zijn volgend jaar driemaal verkiezingen. Niemand wil kiezers pijn doen. Alleen de Belgen straffen en de rest niet is geen optie. Met een berg hervormingen en een strenge preek hoopt Rehn ook de Belgen stevig aan het werk te zetten. Of dat werkt, weet niemand nog.