De wereld heeft overschot op haar betalingsbalans

De mensheid speurt al eeuwen naar sporen van buitenaards leven. Nu lijkt een Franse doctoraalstudent daar aanwijzingen voor te hebben gevonden op een ongebruikelijke plek: in de boeken van ’s werelds douanekantoren.

Gabriel Zucman, die zijn masterstudie volgt aan de Parijse École de l’Économie, heeft de import- en exportcijfers van de hele wereld verzameld. In theorie zouden die met elkaar in evenwicht moeten zijn. Maar uit de schattingen van Zucman blijkt de wereld in 2007 een overschot op de betalingsbalans had van 400 miljard dollar. Dat zou eigenlijk niet moeten kunnen, tenzij er aliens zijn die iPhones en iPads kopen.

Helaas voor degenen die in buitenaards leven geloven, is er ook een andere verklaring mogelijk. Zucman denkt dat het overschot het gevolg is van fouten in de handelscijfers van de ontwikkelingslanden. Een andere mogelijkheid is dat de handel kapitaalstromen aan het oog onttrekt.

In de meeste landen mogen importeurs en exporteurs geld heen en weer sluizen. Maar beleggers hebben die vrijheid niet altijd en overal. Dat geldt vooral voor China, waar economen bedrijven er al lang van verdenken de handel te gebruiken om de kapitaalcontroles van het land te omzeilen.

Uit de gegevens van Zucman blijkt dat de wereld een handelsoverschot heeft sinds 2004, toen speculatief kapitaal – dat er op uit was te profiteren van een revaluatie van de Chinese munt, de yuan – China begon binnen te stromen. Het recente verschil tussen wat China registreert als export naar Hongkong en wat de douane-autoriteiten van Hongkong zien als import uit China, duidt erop dat bedrijven op het Chinese vasteland hun exporten kunstmatig opblazen.

Het verschil is niet nieuw. In een artikel uit 1978, getiteld ‘Is er handel met andere planeten?’, laat econoom Jeffrey Frankel zien dat de mondiale handelsstatistieken doorgaans de neiging hebben een tekort te vertonen.

In de jaren negentig zwol dit tekort – gemeten in dollars uit 2008 – op naar een gemiddelde van 70 miljard dollar. Maar toen China in 2001 lid werd van de wereldhandelsorganisatie WTO, sloeg het tekort om in een overschot, dat sindsdien is blijven groeien. Met 298 miljard dollar was het overschot in 2008 – het laatste jaar waarvoor Zucman cijfers heeft – kleiner dan in het jaar daarvoor, maar nog steeds aanzienlijk.

De cijfers maken nog eens duidelijk dat men altijd voorzichtig moet zijn met nationale handelsgegevens en de statistische verwerking daarvan. Maar ze hebben ook echte gevolgen. Er is een verband tussen de kapitaal- en de betalingsbalansen, dus als de handelsoverschotten van de ontwikkelingslanden groter lijken dan zij in werkelijkheid zijn, worden de bedragen die zij aan het buitenland verschuldigd zijn onderschat. Die ongeregistreerde schulden zijn mogelijk significant – tenzij ze zich afspelen tussen verschillende melkwegstelsels.

Breakingviews is een dagelijks commentaar vanuit de City in Londen. Vertaling door Menno Grootveld.