De eerste vogel was een zwever

foto IRSNB, illustratie Jonica Dos Remedios

De eerste vogel zweefde zo’n 160 miljoen jaar geleden met vier vleugels door de lucht. Hij kon waarschijnlijk niet actief vliegen. Vandaag beschrijven paleontologen het versteende dier in het vakblad Nature. Volgens hen staat deze dinosaurus aan de basis van de vogelstamboom.

Net als andere vroege vogels, had deze allereerste vogel tandjes in zijn bek en vier vleugels: voor- én achterpoten. In het vulkanische gesteente zijn alleen zijn donsveertjes bewaard gebleven, niet de grote vliegpennen.

De paleontologen verlenen ook eerherstel aan de oervogel Archaeopteryx, waarvan de eerste fossielen in 1861 in Duitsland zijn ontdekt. De afgelopen jaren stond de vogelstatus van Archaeopteryx ter discussie. Sommige onderzoekers brachten het dier onder bij de Deinonychosauria, een ‘niet-vogelgroep’ van tweebenige dino’s in verenpak. Na een analyse van 1.500 anatomische kenmerken van deze vroegste vogel en andere dino’s is nu duidelijk dat Archaeopteryx wel degelijk een vogel was, zij het niet de eerste. Archaeopteryx geldt wel als de eerste vogel die niet alleen zweefde, maar ook echt kon vliegen, met twee vleugels.

De paleontologen hebben de nieuwe dinosaurus Aurornis xui gedoopt. Aurornis staat voor ‘dageraadvogel’, xui is een eerbetoon aan de Chinese paleontoloog Xu Xing. Opvallend: Xu Xing is de paleontoloog die in 2011 concludeerde dat Archaeopteryx geen vogel was. „Ik heb al met Xu gesproken. Hij heeft geen problemen met onze resultaten”, zegt Pascal Godefroit, paleontoloog en eerste auteur van het artikel, aan de telefoon. De vernoeming is ook zeker geen plaagstootje, bezweert hij. „Sterker nog, Xu is in mijn ogen de beste paleontoloog ter wereld.”

Zoals wel vaker het geval met fossielen, kwam de steenplak met het Aurornis-fossiel van een Chinese handelaar. Er is daarom geen zekerheid over de vindplaats en de precieze ouderdom van het fossiel. Fossielensmokkel blijft een groot probleem in China. „De mooiste fossielen staan niet in musea, maar zijn in handen van rijkelui”, zegt Godefroit.