Buitenlandse Zaken vast in parafencultuur

Het ministerie van Buitenlandse Zaken gaat er „steeds minder toe doen” en dreigt te „marginaliseren”. Daarom moet er snel worden ingegrepen.

Dit dringende advies heeft een commissie van wijzen onder leiding van Arthur Docters van Leeuwen vanochtend in Den Haag gepresenteerd. Volgens de commissie „lijdt het geen twijfel” dat het ministerie zal moeten hervormen om „zijn relevantie te behouden”.

Docters van Leeuwen, een gezaghebbende adviseur met een lange carrière in het bestuur, en de andere wijzen, spraken met 551 betrokkenen over het functioneren van de diplomatieke dienst, zowel in Den Haag als in het buitenland.

Daaruit kwam een „alarmerend” beeld over het departement naar voren, schrijft Docters van Leeuwen. Het blijkt te opereren als een in zichzelf gekeerde organisatie die met de rug naar de samenleving staat en die wordt beheerst door een politieke ‘angstcultuur’.

De commissie die heeft onderzocht op welke wijze de Nederlandse diplomatie kan worden gemoderniseerd, geeft een kritisch oordeel over het functioneren van het huidige Buitenlandse Zaken. Er is sprake van verkokering en een parafencultuur. Docters van Leeuwen erkende vanmorgen bij de presentatie van zijn rapport te zijn „geschrokken” van hoe sommige zaken op het departement zijn georganiseerd. Hij verwijt het departement dat de gebreken bekend zijn, maar dat men zich niet boven zichzelf weet uit te stijgen. Diplomaten zijn te veel met hun eigen loopbaan bezig en kennen te weinig de belanghebbenden voor wie zij werken, ook in Den Haag.

Minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans, die het rapport vanmorgen in ontvangst nam, zei niet geschrokken te zijn van de bevindingen van de commissie van wijzen. „Het is helder en daardoor soms op punten ook hard”, reageerde de minister.

Eind deze maand komt Timmermans met voorstellen over hoe zijn ministerie de aan hem opgelegde bezuinigingen op de diplomatieke dienst gaat invullen. In totaal moet hij deze kabinetsperiode voor een bedrag van 100 miljoen euro bezuinigen. De commissie van wijzen komt tot de conclusie dat als Nederland zijn ambities wil waarmaken er juist meer geld in de diplomatieke dienst gestopt zal moeten worden. Timmermans heeft zich echter gecommitteerd aan de bezuinigingen.

Docters van Leeuwen is nog door de voorganger van Timmermans, Uri Rosenthal (VVD), benoemd.

Volgens de conclusies van het rapport van wijzen is het ministerie van Buitenlandse Zaken nog niet voorbereid op de eisen van de moderne diplomatie. Diplomaten zullen veel meer in netwerken moeten opereren. Maar de huidige organisatie van het departement is nog zeer hiërarchisch waardoor niet flexibel kan worden opgetreden.

Als voorbeeld noemde Docters van Leeuwen vanmorgen de crisis in Libië van enkele jaren geleden. Toen deze uitbrak bleek één iemand op het ministerie zich met het land bezig te houden. Het duurde vervolgens dagen voordat er een team was geformeerd.