Zijn de tijgers bijna op, dan neem je leeuwen

De verkoop van leeuwenbotten neemt de afgelopen jaren snel toe Net als tijgerbotten zouden die geneeskrachtig zijn De handel is legaal, maar natuurbeschermers zijn bang voor stropers

An African lion rests in a zoo in Colombo August 21, 2005. REUTERS

Correspondent Zuid-Afrika

Basjan Rothmann keert met veel lawaai een krat met botten om op de tafel in zijn schuur. „Zie je dit bot? Dat is een rib. En hier, een schouderblad.” Het kost Rothmann nog geen vijf minuten om een karkas van een leeuw als een puzzel in elkaar te zetten. Daarna kan hij precies zien waar het dier geraakt is door de kogel van de jager.

De botten die braken toen het dier het loodje legde zijn voor Rothmann onbruikbaar. Zijn klanten willen alleen de gave knieschijven, ruggenwervels en dijbenen. Geen botten doorboord met kogels. Hij zit in zijn kantoor op het platteland van Zuid-Afrika samen met zijn compagnon, zijn kettingrokende schoonzoon Johan du Toit. Op de muren hangen foto’s van leeuwen en prijkt een kaart van Zuidoost-Azië, het handelsgebied van de twee.

Rothmann is fulltime handelaar in leeuwenbotten. Dat is nog een vrij nieuwe professie. Er is een groeiende vraag naar leeuwenbotten als vervanging van tijgerbotten in traditionele medicijnen. Laotianen zijn de grootste afnemers. Zij denken dat de botten helpen tegen maagzweren, krampen, reuma, maagpijn, malaria. En ze verhogen de potentie. Er is geen wetenschappelijk bewijs voor, maar dat belet de Laotianen niet om de botten te verwerken in pillen en poeders en zogenoemde tijgerwijn.

Rothmann en Du Toit wachten op 26 karkassen die door sportjagers geschoten zijn. De winter is in aantocht op het zuidelijk halfrond en dan wordt het meest gejaagd. De kop gaat vaak als trofee mee naar huis en het karkas blijft over. Waar de botten eerst werden weggegooid, worden ze nu opgekocht door de twee.

De handel in leeuwenbotten neemt de afgelopen jaren snel toe. De handel in tijgerbotten is illegaal en de tijger wordt met uitsterven bedreigd en is daarmee steeds moeilijker te stropen. Tijger- en leeuwenbotten lijken op elkaar. Thaise handelaren benaderden Rothmann vijf jaar geleden. De voormalige filmsetbouwer, voorheen alleen met Azië verbonden omdat hij getrouwd is met een Thaise, lachte er eerst om. Leeuwenbotten? Maar toen hij een tas met contant geld kreeg om het te regelen werd het erg aanlokkelijk. Ook voor zijn schoonzoon, die worstelde om rond te komen als boer.

Volgens cijfers van CITES, het verdrag inzake handel in bedreigde diersoorten, werden in 2009 92 leeuwenkarkassen naar Laos geëxporteerd vanuit Zuid-Afrika en in 2010 235 naar Laos en 91 naar Vietnam. Uit 2011 zijn er nog geen cijfers bekend, maar alleen Rothmann en Du Toit reisden al met tweehonderd karkassen die kant op. En ze zijn niet de enige handelaren.

Ook de verdiensten nemen razendsnel toe. Toen Rothmann in 2009 begon, betaalde hij 140 euro aan de eigenaar voor een karkas; nu is dit gemiddeld 1.300 euro. Voor een karkas met kop betaalt hij 1.900 euro.

Voor hoeveel hij ze doorverkoopt, wil hij niet zeggen uit angst dat de leeuweneigenaren meer geld van hem willen. Maar Nederlander Pieter Kat van de natuurbeschermingsorganisatie LionAid meent dat een leeuwenkarkas zo’n 12.000 euro waard is. Volgens onderzoek van zijn organisatie zijn er zo’n twintigduizend wilde leeuwen in Afrika. In Zuid-Afrika zou het gaan om zo’n tweeduizend wilde leeuwen en vijfduizend leeuwen in gevangenschap.

De handel in de botten kan na een vracht papierwerk legaal worden gedaan. Maar natuurbeschermers zoals Kat willen dat dit verandert. Volgens hem leidt de beschikbaarheid van de botten tot een groeiende vraag. Hij is bang dat dit tot het stropen van wilde leeuwen gaat leiden, mede doordat de botten van wilde leeuwen gezien worden als sterker medicijn dan die van leeuwen gefokt voor de jacht.

Als de handel in leeuwenbotten illegaal wordt, leidt dit er volgens Rotmann en Du Toit slechts toe dat het ondergronds gaat. Juist dan zullen ook wilde leeuwen gestroopt worden. Rotmann loopt door zijn tuin waar hij de botten in oude olievaten schoonkookt. „Voor elk leeuw die we ze kunnen geven, wordt een tijger of leeuw in het wild gered,” zegt hij. „We kunnen de vraag nog prima aan met leeuwen die toch al worden gedood voor de jacht.”

Afgelopen november werd de befaamde Thaise handelaar Chumlong Lemtongthai door een Zuid-Afrikaanse rechtbank tot veertig jaar cel veroordeeld voor de handel in neushoorns. Hij kocht ook legaal leeuwenbotten tijdens zijn reizen naar Zuid-Afrika. Van Rothmann en Du Toit.

Hun huidige contact in Thailand wil naast leeuwenbotten ook hoorn kopen. „‘Fok off’, zeg ik tegen hem”, zegt schoonzoon Du Toit in een mix van Afrikaans en Engels. Maar het weerhoudt hen er niet van om zaken te doen. Hun tak van sport is vooralsnog een eerlijke manier om hun brood te verdienen.