Wildeman in Twente

Het is het handelsmerk van de Duitse kunstenaar Jonathan Meese (1970). Het bruine haar hangt in vette sliertenlangs het smalle gezicht van de exhibitionistische wildeman. Zo ook in het Rijksmuseum Twenthe, hoofdlocatie van de Twente Biennale in Enschede.

Daar navigeert Meese de bezoeker door alle zalen van het museum via slordig geplakte A-viertjes. Er staan allerlei zelfportretten op met kreten als ‘Art is total love’, ‘Kunst is die radikalste Militärorganisation der Zukunft’ of : ‘Kunst zegt Nee tegen alles wat geen kunst is.’

In een pronkzaal vol zeventiende-eeuwse gobelins wacht een reusachtig beeldscherm waarop Meese op marsmuziek door zijn atelier paradeert.

Onwillekeurig vormt zich zo een schitterend verband met de Biennale in Enschede – een krachtmeting van jewelste van organisatoren Kees de Groot en Viola van Alphen. Want dit keer staat de manifestatie in het teken van zoiets vaags, grootscheeps en versplinterds als de Europese identiteit. Meer dan honderd kunstenaars uit binnen- en buitenland werd gevraagd werk in te zenden. Dat werk gaat niet alleen over de Eurocrisis, grensconflicten en de afbraak van de verzorgingsstaat, maar ook over fundamentalisme, homofobie en vluchtelingenproblematiek.

Zo’n megamanifestatie op meerdere plekken in de stad kan makkelijk ontaarden in een allegaartje politiek-correcte kunst. Niets is minder het geval. De tentoonstelling is uitgebalanceerd. De video-installatie van Sander Breure & Witte van Hulzen zou een ode kunnen zijn aan het fenomeen aankomst en vertrek, ware het niet dat het onderwerp van hun film gruwelijk is. Ook MatjažŠtuk & Alena Hudcovicová laten in een installatie vol tekeningen en een bestempelde torpedo zien dat xenofobie begint met de ontkenning van de ander.

En in het historische TwentseWelle valt een rondtocht te maken als heavy metal groupie. Trek een hoodie aan, hang een houten luchtgitaar om je nek, druk op de knop en dompel je met Iron Maiden in je oren onder in het af en toe spuuglelijke beeldgeweld van Arno Coenen en Abner Preis.

Nee, als er één ding op de Twente Biennale is aan te merken, dan is het dat de naam misverstanden oproept. Deze internationale tentoonstelling heeft weinig met Twente alleen te maken. Ze is de provincie allang ontgroeid.